CẢM CÚM VÀ DICH » Dịch SARS-CoV-2

COVID-19 : KHỎI – NẶNG – TỬ VONG - MÃN TÍNH


PHÒNG KHÁM BỆNH ĐÔNG - TÂY Y KẾT HỢP Bác sĩ Mai Đà Nẵng vì sao  nhiễm  COVID-19 : KHỎI – NẶNG – TỬ VONG - MÃN TÍNH ? . Mỗi cá thể , khi bị COVID-19 , có những phản ứng đặc trưng của cá thể đó, nên biểu hiện triệu chứng có khác nhau, mức độ nặng nhẹ cũng khác nhau. Điều đó do các nguyên nhân chính:  Do sự khác biệt di truyền, nhóm máu, cơ địa, hoạt động của hệ miễn dich. Do chủng loại COVID-19 độc tính khác nhau;  Liều phơi nhiễm; Do mức thu nhập, văn hóa  của mỗi cá thể  khác nhau...
 


COVID-19 : KHỎI – NẶNG – TỬ VONG - MÃN TÍNH  

 PHÒNG KHÁM BỆNH ĐÔNG - TÂY Y KẾT HỢP Bác sĩ Mai Đà Nẵng

     COVID-19 tác động đến mỗi người theo những cách khác nhau.
     Khoảng 80% số người nhiễm Covid-19 sẽ hồi phục.
     Khoảng 20%  bệnh diễn biến mức độ trung bình,  nặng và nghiêm trọng ARDS- suy hô hấp cấp
     Các ca ARDS ( 2% trong số 20%) có thể tử vong. Nhóm BN lớn tuổi có bệnh nền tỷ lệ tử vong cao rõ rệt
     Bệnh đã khỏi lại tái phát: do virus sống dậy, hoạt động nhân bản trở lại hoặc do tái nhiễm Covid-19 mới.
 
I. DIỄN BIẾN BỆNH CÓ TÍNH PHỔ BIẾN
 
     Tuy nhiên, theo nhiều thống kê nghiên cứu cho thấy có con đường diễn biến xảy ra, phần lớn như sau:

   1. Thời kỳ ủ bệnhtừ 2-14 ngày, trung bình từ 5-7 ngày.
   
   2. Thời kỳ khởi phát : các triệu chứng bắt đầu xuất hiện, hay gặp là sốt, ho khan,đau họng. mệt mỏi, đau đầu, rối loạn khứu giác hoặc tê lưỡi.
        Có thể có đau cơ, ho có đờm, nôn và tiêu chảy. It gặp hơn là nghẹt mũi, chảy nước mũi.
     Ttừ tháng 4/2021, làn sóng bùng phát dịch từ Ân độ do chùng Covid Delta mới, các triệu chứng khởi phát đã thay đổi, rất giống với cảm cúm. Phổ biến lần lượt là : Đau đầu, viêm họng, sổ mũi, sốt, ho dai dẳng . Đối với người trước đó đã tiên vaccin phòng covid- 19 khi tái nhiệm, có triệu chứng: đau đầu, sổ mũi, hắt xì, dau họng, mất khứu giác /vị giác 
    
    3. Thời kỳ lui bệnh hoặc trở nặng đột ngột :

      * Lui bệnh  và hồi phục
      Có chừng 80% số ca chỉ sốt nhẹ, ho, mệt mỏi, tự hồi phục, sau giai đoạn toàn phát 7-10 ngày, nếu không có ARDS, hết sốt các dấu hiệu lâm sàng dần trở lại bình thường và khỏi bệnh.  Đây là khoảng thời gian một  cơ thể khỏe, nhanh tạo ra đủ kháng thể để tiêu diệt virus

       * Bệnh trở nặng đột ngột
          - Sau 7 – 10 ngày, Có chừng 2, CÓ 0%  ca, bệnh không đỡ, bộc lộ thêm khó thở, đau tức ngực – là các triệu chứng viêm phổi. Hoặc tình trạng bệnh đỡ được 1 ngày, rồi đột ngột trở nặng.Trong 20% số ca viêm phổi , có 3 mức trung bình , nặng và nguy kịch

         ARDS- suy hô hấp cấp (thở nhanh, khó thở, tím tái, ...),, rối loạn đông máu, tổn thương vi mạch gây huyết khối và tắc mạch, viêm cơ tim, sốc nhiễm trùng, suy chức năng các cơ quan,  tổn thương thận và tổn thương cơ tim, dẫn đến tử vong. BN cần cần điều trị tại  đơn vị hồi sức tích cực


      4. Tử vong :  
     
Từ khi khởi phát bệnh đến khi tử vong, trung bình là 18,5 ngày (Một nghiên cứu hồi cứu lớn từ Vũ Hán
     Thời điểm có tỉ lệ tử vong cao nhất là sau 3 tuần. 30-40% ca ARDS  sẽ tử vong ( PGS.TS Tiến Dũng).

   Các nghiên cứu thống kê :
       81%  nhẹ và trung bình, 14%  nặng  và 5%  nguy kịch( CDC Trung Quốc)
       24.9% nặng và 5.0% nguy kịch (Viện Y tế quốc gia Italia -Livingston 2020).
       184/  7.483 ca, tỷ lệ  2.1 – 4.9%  phải nhập ICU. (CDC 2020).
       Ước tính tỷ lệ tử vong là 0.3-0.6%.  Hoa Kỳ  (CDC 2020).

 @ Diễn biến ở thai phụ và trẻ em

- Thai phụ : không có khác biệt

- Trẻ em, đa số nhẹ hơn người lớn, hoặc không có triệu chứng. Các dấu hiệu thường gặp ở trẻ em là sốt và ho, cũng có tỷ lệ viêm phổi nặng và tử vong. Các ca có tổn thương viêm đa cơ quan giống bệnh Kawasaski: sốt; ban đỏ hoặc xung huyết giác mạc, hoặc phù nề niêm mạc miệng, bàn tay, chân; suy tuần hoàn; tổn thương tim; rối loạn tiêu hóa;rối loạn đông máu và tăng các chỉ số viêm cấp.

II.CÁC YẾU TỐ TĂNG NGUY CƠ TỬ VONG 
    Tuổi cao và/hoặc bệnh nền, chăm sóc y tế kém làm tăng nguy cơ tử vong
    Rất nhiều nghiên cứu đã chứng minh

1. Tuổi cao
 
Các nghiên cứu thống kê 

    1.023 / 44.672 ca, tỷ lệ tử vong là 2.3% (Wu 2020).
    Nhóm BN 70 - 79 tuổi,  tỷ lệ tử vong 8.0% . Nhóm >  80 tuổi là 14.8%. (CDC Trung Quốc)
    5,165 / 20,133 BN 80 tuổi, tỷ lệ  tử vong 26% (Một phân tích lớn về dich ở Anh Docherty 2020).
    1,591 BN nằm ICU. 70 tuổi, tử vong  41%.  > 63 tuổi : 36%.  BN < 63 tuổi: 15% (Lombardy, Italy.Grasselli 2020).
    2,003 BN: > 70  tuổi , tỷ lệ tử vong 88%. < 49 tuổi : 0.8%.  (Viện Sức khỏe Quốc gia Ý Livingston 2020
   - Một nghiên cứu lớn (Docherty 2020): 
    Tuổi > 79 :       11
    Tuổi 70-79: 7  -11
    Tuổi 60-69 : 4 - 6
    Tuổi 50-59: 2 -  3   

2. Các bệnh nền mãn tính  

   - Một nghiên cứu lớn (Docherty 2020):
        Bệnh gan trung bình/nặng 1.5
        Mất trí nhớ; Béo phì; Bệnh thận; Bệnh tim; Bệnh phổi; tăng HA: 1.2- 1
        RL thần kinh 1.2;  Đái tháo đường; Bệnh lý ác tính:  1.1- 1,2
    - 1,590 BN, sau khi hiệu chỉnh theo tuổi và tình trạng hút thuốc, đái tháo đường (1.6), tăng HA (1.6) và ung thư  (3.5). (Trung Quốc đại lục Shi 2020, Zhou 2020).
    - Béo phì: 393 BN mới nhập viện tại 2 BV ở New York,  có nhiều nguy cơ phải thở máy hơn(Goyal 2020, Petrilli 2019).
    - Béo phì  đặc biệt là ở những BN trẻ tuổi , có tỷ lệ bệnh nặng cao hơn (Pháp (Caussy 2020) hoặc ở Singapore, Ong 2020).
 
     - Bệnh tim
    1,150 BN nhập viện ở 2 bệnh viện NYC, thì tuổi cao, bệnh tim mãn tính ( 1.76) và bệnh phổi mãn tính (2.94) và có liên quan độc lập với tỷ lệ tử vong (Cummings 2020)
     -  21 BN  tuổi cao,  bị suy tim sung huyết, tiểu đường và bệnh thận mãn tính ở Seattle, Mỹ:  100% ARDS, 71% phải thở  máy . Nghiên cứu này nhấn mạnh, những người nhiễm Covid-19, có nguy cơ tử vong cao nhất.   
     Tiến sĩ Ken Lyn-Kew, BV  National Jewish Health (Mỹ) cũng phát hiện nhiều ca tương tự.
     Giáo sư bệnh truyền nhiễm Christopher Ohl,  ĐH Y khoa Wake Forest,  Carolina (Mỹ) cho biết cũng đã gặp các ca như vậy

    3. Liều phơi nhiễm

     Nếu tải lượng virus lớn bị xâm nhập vào cơ thể, hệ thống miễn dịch ở bao vây chống lại và tiêu diệt lượng lớn virus sẽ khó khăn hơn , khả năng bao vây,  tiêu diệt, giới hạn sự lây lan sâu vào nội tạng  sẽ kém,. Vì vậy các triệu chứng sẽ tồi tệ hơn nhiều so với tải lượng virus nhỏ

     4. Giới tính 
     Tỷ lệ tử vong nam cao hơn nữ
     Sự gia tăng tử vong ở người già, đặc biệt là ở nam giới ở Ý (Piccininni 2020, Michelozzi 2020).
     5,700 BN. 83 tuổi, tử vong 33.7%. 61% ở nam và 48%  ở phụ nữ ( New York,Richardson 2020).
    Do đặc điểm lâm sàng, tiên lượng và bệnh kèm ít ảnh hưởng ở nữ giới hơn (Meng 2020).
    Nguy cơ nam giới mắc bệnh cao hơn,  là do sự hiện diện của tình trạng viêm hệ thống trên cận lâm sàng, hệ thống miễn dịch bị suy giảm, điều hoà thấp của ACE2 và gia tăng già hoá sinh học (Bonafè 2020).
 
     5. Điều trị và chăm sóc y tế
  12% tử vong  tại tâm dịch Vũ hán và khoảng 1%  tử vong ở các khu vực bị ảnh hưởng nhẹ khác (Mizumoto 2020).
  Tỷ lệ tử vong rõ ràng do điều trị và chăm sóc y tế , đặc biệt là hỗ trợ thở máy có đầy đủ và  tích cực hay không. 


III. BÊNH COVID BIỂU HIỆN TÍNH ĐĂC TRƯNG CHO CÁ THỂ
 
     Mỗi cá thể , khi bị COVID-19 , có những phản ứng đặc trưng của cá thể đó, nên biểu hiện triệu chứng có khác nhau, mức độ nặng nhẹ cũng khác nhau. Điều đó do các nguyên nhân chính:
    + Do sự khác biệt di truyền, nhóm máu, cơ địa, hoạt động của hệ miễn dich
    + Do chủng loại COVID-19 độc tính khác nhau
    + Liều phơi nhiễm
    + Do mức thu nhập, văn hóa  của mỗi cá thể  khác nhau.
 
   1.Yếu tố di truyền và cơ địa
    Sự khác biệt di truyền của mỗi cá thể có thể liên quan đến những phản ứng    đặc trưng của cá thể đó (von der Thusen 2020).
     Ba anh em từ 54 - 66 tuổi, tử vong vì COVID-19 sau chưa đầy hai tuần mắc bệnh. Cả ba đều có tiền sử khỏe mạnh và không có bệnh nền (Một báo cáo từ Iran mô tả Yousefzadegan 2020).
     Đồng hợp tử ApoEe4e4  (+) với COVID-19 , tỉ lệ chênh 2.31 so với đồng hợp tử e3e3. Và  Alen ApoEe4e4 tăng nguy cơ mắc COVID-19 nặng, không phụ thuộc vào sa sút trí tuệ, bệnh lí tim mạch và đái tháo đường typ 2 trước đó. Các nhà nghiên cứu Anh đã nghiên cứu , cho biết.
     
    2.Nhóm máu :

Các nghiên cứu khảo sát  nhóm máu ABO và bệnh COVID-19 
- Khảo sát 750.000 người:  những người có nhóm máu O có tỉ lệ bị nhiễm  thấp hơn từ 9 - 18% và  có sức đề kháng tốt hơn với SARS-Cov-2 so với những người có nhóm máu khác. Nghiên cứu của Hãng công nghệ sinh học nổi tiếng 23andMe. 
- Khảo sát 1.600 BN ở Ý và Tây Ban Nha : những người có nhóm máu A bị tăng 50% nguy cơ về hô hấp và phải cần đến máy thở. Hãng công nghệ sinh học Ancestry (Mỹ)
- Khảo sát 1.775 BN:  38%  nhóm máu A, 26% nhóm máu O.Các bác sĩ tại BV Kim Ngân Đàm , Vũ Hán báo cáo trên Jinyintan 
- Những người có nhóm máu A có nguy cơ bị nhiễm cao hơn những người có nhóm máu khác, và nhóm máu O là có tỉ lệ bị nhiễm bệnh thấp nhất. Các nhà KH, ĐH  KHCN Thâm Quyến cũng đã nghiên cứu và kết luận
- Khảo sát   2.173 BN tại 1 bv ở  Vũ Hán và 1 BV  ở Thâm Quyến: những người nhóm máu A có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn và dễ phát sinh các triệu chứng nặng hơn. Các BS thuộc BV Chung Nam (Zhongnan), Vũ Hán dẫ báo cáo
- Khảo sát  2,173 BN từ ba BV ở Vũ Hán và Thâm Quyến với người bình thường ở các khu vực tương ứng: nhóm máu A có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với nhóm máu không A; Nhóm O có nguy cơ nhiễm trùng thấp hơn so với nhóm máu không O. Các nhà KH Vũ Hán, MedRxiv 27/3/2020
- Hồi cứu  21 tử thi mắc COVID-19 : 65% BN có nhóm máu A. Nhóm máu A có thể liên quan đến suy vi tuần hoàn phổi và rối loạn đông máu. Một lời giải thích khác có thể là sự tương tác trực tiếp giữa kháng nguyên A và protein S virus, do đó tạo điều kiện cho virus xâm nhập qua ACE2 (Menter 2020      

      3. Yếu tố xã hội :
      Thiếu thốn vật chất sinh sống và dân trí thấp
      3,481 BN ở Louisiana dân trí  thấp và  béo phì  có tăng tỷ lệ nhập viện -  ( một nghiên cứu Price-Haywood 2020).
       Bronx, là nơi dân tộc thiểu số sống  nghèo đói , có tỷ lệ nhập viện và tử vong do COVID-19 cao gần hai lần so với 4 quận khác của NYC (Wadhera 2020).
    
       4. Chủng tộc và mật độ dân số :
      Cũng là các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ  lây nhiễm, biểu hiện triệu chứng…
 
     IV. BÊNH COVID TÁI DƯƠNG TÍNH ?
 
      Nhiều người khỏi bệnh, với 2 lần XN (-), được ra viện.Nhưng về nhà thì tái phát triệu chứng và XN lại (+)
      Do tái nhiễm chủng mới hay do tái hoạt động trở thành bệnh mãn tính :
      172  BN sau hai lần XN cuối cùng đều có  PCR(-)  tại bệnh viện (Yuan 2020). đã được xuất viện. Sau khi về nhà có  25 BN tái (+), tỷ lệ 14.5%

1.     Tái dương tính do căn nguyên xét nghiệm
    - Lấy mẫu bệnh phẩm trong mũi và họng , trong khi virus vẫn khu trú ở những nơi khác trong cơ thể họ.
    - Về kỹ thuật XN được sử dụng và thu thập hoặc lưu trữ bệnh phẩm không tuân thủ các điều kiện quy định, nên không  bảo đảm độ chính xác
      2. Do tải lương virus giao động
    -  PCR có thể dao động giữa (+)  và (-)  tại thời điểm thải virus khác nhau. tải lượng virus giảm mạnh ở giai đoạn cuối của bệnh
      3. Do nồng độ kháng thể
      BN hồi phục hoàn toàn do có kháng thể trong máu bảo vệ họ. Nhưng không thể biết lượng kháng thể sẽ tồn tại trong bao lâu. Khi kháng thể giảm về lượng và chất thì virus trỗi dây hoạt động trở lại
      Kháng thê giảm có thể là lý do giải thích bệnh tình đột ngột chuyển biến xấu đi
     BN Sốt cao, ho dữ dội và khó thở nghiêm trọng ( Joshua Denson, bác sĩ Trung tâm y tế Tulane ở New Orleans (Mỹ) đã điều trị cho khoảng 20 BN cho biết
 
BỆNH ÁN
Bác sĩ Hạ 29 tuổi
     Là bác sĩ  làm việc trực tiếp với người bệnh Covid ở Vũ hán
     Ngày 19/1, BN cảm thấy kiệt sức, sốt 38,8 độ C và cảm thấy tức ngực, khỏ thở. Nhập viện:  chụp phổi đã có tổn thương, Xn (-)  với nCoV
      Ngày 5/2, BN  có dấu hiệu hồi phục:  sốt giảm, thở dễ dàng hơn.  XN hai lần đều (-)  với nCoV. BS điều trị  dự kiến xuất viện là 8/2.
     Ngày 7/2 (17 ngày sau) :  đột ngột chuyển nặng .. ICU, đặt nội khí quản,  dùng máy ECMO và  lọc máu nhân tạo.  Nhưng  nhiễm trùng trong phổi,  tổn thương não, thận không thể hồi phục. Bác sĩ Hạ rơi vào tình trạng hôn mê sâu, sống thực vật 15 ngày, thì cô tử vong
 
BỆNH ÁN
  Y tá Đặng,29 tuổi,  làm việc trực tiếp với người bệnh Covid ở Vũ hán
 Vào đầu tháng 2, BN mệt, rệu rã, kiệt sức, sợ mùi thức ăn,  đổ mồ hôi suốt đêm, sốt 38 độ C. XN COVID-19 (+).
Được điều trị thuốc : kháng virus arbidol, cúm tamiflu, kháng HIV Kaletra cùng một số loại thuốc Trung y,  truyền dinh dưỡng, kháng thể và thuốc kháng virus cho cô
   Nhưng BN ngày càng yếu đi, không thể ăn uống gì.
   Đến ngày thứ  tư , BN  liên tục nôn mửa, tiêu chảy . Cơn sốt tăng lên 38,5 độ C và không ngừng run rẩy.
    Đến hết ngày thứ 7 thì BN giảm sốt và ăn uống trở lại. Ngày 15/2, XN COVID-19 (-)
     Ba ngày sau, một lần nữa kết quả (-). BN được về nhà sau 17 ngày nhập viện
 
 So sánh hai BN ; Hạ và Đặng , một người đến ngày thứ 17 thì khỏe lại, hết bệnh
Một người cũng ngày thứ 17 thì chuyển chuyển nghiêm trọng , sau đo ra đi vĩnh viễn    

      2. Mãn tính
    “Virus ẩn” trong cơ thể người bệnh, để sống cộng sinh

      BN nam, trung niên. XN Covid-19 (+++), sốt nhẹ, không ho, không khó thở, Xq và CT: tổn thương phổi nhẹ.
Điều trị kéo dài, vài ngày có dùng điều trị huyết tương của BN hồi phục . 49 ngày mới khỏi bệnh , raviện. Nhà nghiên cứu Trung Quốc đăng trên Medrxiv.org
     BN nữ, cao  tuổi. đã  tiếp xúc với BN trên, sau đó XN Covid-19 (+), BN vẫn hồi phục một cách nhanh chóng so với các BN khác ở cùng độ tuổi.
   
     LỜI BÌNH : cảnh báo nguy cơ có nhiều BN  trong cộng đồng giống như BN nam, trung niên nói trên. Đó là  nguy cơ tạo thành ổ dịch trong cộng đồng    
             Lý do vì sao BN đủ tiêu chuẩn được coi là khỏi bệnh,  lại không được ra viện như trước đây.Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị COVID-19 mới nhất, vừa được Bộ Y tế ban hành, người bệnh COVID-19 đủ điều kiện xác định khỏi bệnh là 2 lần XN (-) , nhưng vẫn phải theo dõi thêm 14 ngày.

 PHÒNG KHÁM BỆNH ĐÔNG - TÂY Y KẾT HỢP Bác sĩ Mai Đà Nẵng





CÁC BÀI KHÁC
Để lại tin nhắn để được tư vấn