THẦN KINH VÀ TÂM THẦN » Mất ngủ, RL giấc ngủ

ĐÔNG Y ĐIỀU TRỊ MẤT NGỦ


Suckhoeloisong.vn: ĐÔNG Y ĐIỀU TRỊ  MẤT NGỦ Chứng mất ngủ, đông y gọi là bất mỵ, thất miên. Bất mỵ chủ yếu trong bệnh lý của hai tạng tâm , can. Ngoài ra còn có bất mỵ trong bệnh lý tỳ , thận và các kiêm chứng khác. Để điều trị mất ngủ, người thầy thuốc Đông y khám , chẩn đoán nguyên nhân , thể bệnh để luận trị và lập phương thang cho thích hợp. 


ĐÔNG Y ĐIỀU TRỊ  MẤT NGỦ 
                          BS  PHẠM THỊ MAI
       Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh viện Đà Nẵng

     Mất ngủ (insomnia) và rối loạn giấc ngủ ( sleep disorders) là bệnh nguyên phát thì ít , mà thứ phát thì nhiều. Phần lớn, mất ngủ hay rối loạn giấc ngủ  là triệu chứng hay biến chứng của rất nhiều bệnh khác nhau.

     Trong cuộc đời, ai cũng bị ít nhiều lần mất ngủ tạm thời, chiếm 30 đến 40% dân số. Mất ngủ mãn tính chiếm khoảng 10-15% dân số. Càng cao tuổi người ta càng khó ngủ, nữ có tỷ lệ mất ngủ gấp đôi nam. Hàng năm , Mỹ chi 174 tỷ USD cho việc điều trị mất ngủ. Trong 2 năm , Mỹ thiệt hai 300 tỷ USD , do công nhân nghỉ việc, giảm năng suất vì mất ngủ.

     Ngủ được là tiên trên đời. Thiếu ngủ nhiều già nhanh, chết sớm hoặc mắc nhiều bệnh tật. Vì vậy chúng ta cần nâng niu, giữ gìn, ưu tiên tất cả cho giấc ngủ. Nếu bị mất ngủ, chúng  ta cần chữa ngay.

     Chứng mất ngủ, đông y gọi là bất mỵ, thất miên. Bất mỵ chủ yếu trong bệnh lý của hai tạng tâm, can. Ngoài ra còn có bất mỵ trong bệnh lý tỳ , thận và các kiêm chứng khác.

     Để điều trị mất ngủ, người thầy thuốc Đông y khám, chẩn đoán nguyên nhân, thể bệnh để luận trị và lập phương thang cho thích hợp.

I.NGUYÊN NHÂN CƠ CHẾ BỆNH SINH CỦA CHỨNG MẤT NGỦ

      1.Mất ngủ do tạng tâm
     Tâm chủ thần minh, công năng hoạt động của Tâm kém ảnh hưởng đến sự ổn định của tâm thần (tinh thần kém sáng suốt, mất ngủ , hồi hộp , sợ sệt, điên, cuồng  …Tâm chủ huyết mạch :không đủ máu nuôi dưỡng não, gây suy nhược thần kinh, mất ngủ.
      2.Mất ngủ do tạng can
     -Can khí uất : sinh hoả, sinh đàm, hoả và đàm kết thành phong, phong nội động gây nhiễu loạn thần minh, mất trấn tĩnh, gây phiền táo, kinh sợ, mất ngủ , rối loạn tinh thần, điên ( nói nhiều, nói nhảm, nói luyên thuyên, khi cười khi khóc bất chừng) hoặc phát cuồng ( mất ngủ cả đêm , không nằm ngỗi yên , đi lại lung tung , chửi bới , phá phách, nguy hiểm)
     -Can hoả thượng cang : can âm hư thì can hoả vượng. gây ra sự mất trấn tĩnh thần khí. Mà gây chóng mặt , hoa mắt , đau đầu , mất ngủ, nặng nữa thì bệnh nhiễu loạn tinh thần, điên , cuồng. …
      Can huyết hư : Can tàng huyết, ban đêm huyết dồn về can đầy đủ thì mới dễ ngủ được nếu chưa dồn về đủ tình trạng khó ngủ sẽ xảy ra.
      3. Mất ngủ do tạng Tỳ
      Tỳ có chức năng “Thống huyết, nhiếp huyết” là sinh ra và quản lý huyết. Nếu Tỳ hư không thống, nhiếp huyết được gây “Huyết tán, khí loạn” dẫn đến khí huyết kém giao hòa nên khó ngủ!
      4.Mất ngủ do tạng Thận
     - Thận âm suy : Thận “sinh tuỷ, tuỷ sinh huyết”. Khi chức năng Thận suy kém sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới việc “tàng huyết” của Can.
     - Thận  dương suy : không chủ âm, thủy được dẫn đến dương khí thượng xung nên khó ngủ do tâm thận bất giao
       5.Mất ngủ do Tâm Đởm
     - Tâm đởm khí hư   :Do thể trạng vốn hư yếu,hoặc tổn thương về tình chí; sau khi ốm lâu ngày.hoặc do Tâm khí Tâm huyết suy, tâm thần không yên ổn, tư duy bất thường. Những điều đó làm cho Tâm Đởm khí hư, Tâm Đởm khí bất ninh. phần hồn phân vân không quyết đoán, không mưu lược. Thần hồn sợ hãi không yên, mất ngủ, ngủ hay mê, ác mộng,

II. PHÂN LOẠI MẤT NGỦ VÀ ĐIỀU TRỊ

      Điều trị mất ngủ trước hết cần chẩn đoán bát cương, trong đó chẩn đoán hư - thực là quan trọng nhất , sau đó xem xét đến nguyên nhân thuộc về tạng phủ nào , để chọn bài thuốc cho thích hợp 

@.THỰC CHỨNG

  * TRỌNG TRẤN AN THẦN LÀ CHÍNH

   1.Tâm hoả thượng lên 
     Do nội thương ngũ chí bị uất hoá hoả , hoặc lục dâm truyền vào lý hoá hoả, hoặc ăn nhiều thức ăn cay nóng , uống rươu là nhiệt thịnh bên trong , tâm hoả bốc lên, âm huyết bị đốt, tâm thần không yên, hoảng hốt , mất ngủ.bứt rứt, tim hồi hộp, ác mộng, hoặc nặng nữa thì khí loạn gây rối loạn thần minh. Pháp trị :trọng trấn an thần.     
     2.Can phong nội động
     Phiền táo, kinh sợ,mất ngủ, điên ( nói nhiều, nói nhảm, nói luyên thuyên, khi cười khi khóc bất chừng) hoặc cuồng ( mất ngủ cả đêm , không nằm ngỗi yên , đi lại lung tung , chửi bới , phá phách, nguy hiểm). Pháp trị : trấn can, tức phong an thần
     3. Can khí uất , hoả nhiễu tâm
     Tinh thần bất an. tim đập nhanh, mạnh, tăng huyết áp, bồn chồn, mất ngủ, trẻ em giật mình khóc đêm, tim đập nhanh, mất ngủ... Pháp ôn thông tâm dương, tiềm trấn, an thần…
     4.Thận âm hư , tâm hoả thịnh 
      Điên giản, tâm thần bất định, hoảng sợ, mất ngủ, động kinh, tim đập mạnh mắt hoa, mờ mắt, tai ù, tai điếc. Pháp trọng trấn, an thần, tiềm dương, minh mục
     
* GIÁNG HOẢ  THANH TÂM LÀ CHÍNH

1. Tâm thận bất giao
Có 2 cơ chế gây tâm thận bất giao.
- Thận âm bị hao tổn:, tâm hỏa thượng cang, gây khó ngủ, miệng lưỡi mọc mụn, phiền táo, chóng mặt, ù tai, điếc, … lưỡi đỏ, không rêu, mạch tế sác.
- Thận dương suy nhược:, hỏa bất qui nguyên. Mất ngủ, khi đi nằm tinh thần hưng phấn tâm hồi hộp không yên. Ban ngày đầu hôm (như mê) hay buồn ngủ. Chân tay lạnh, đau lưng, mỏi gối, di tinh, bạch trọc, mạch trầm tế sác.
Trên kinh nghiệm lâm sàng, nếu chi đơn thuần dùng thuốc trấn tĩnh an thần thường không có hiệu quả. Nếu gia thêm ít chút thuốc hưng phấn thường hay thu được hiệu quả .

2 Đàm hoả nhiễu tâm
Khó ngủ , mất ngủ trắng đêm, tâm phiền , tâm thần không yên, dễ cáu giận, đầu và ven lưỡi đỏ, mạch huyền . Pháp: trừ đàm hoả, thanh tâm .


@. HƯ CHỨNG

    * DƯỠNG TÂM AN THẦN LÀ CHÍNH 
    
     1.Tâm khí hư  Tinh thần khốn đốn, khó ngủ, lơ mơ, ngủ hay mê, sợ sệt . Pháp trị : dưỡng tâm, an thần.
     2.Tâm khí tâm huyết lưỡng hư   Có triệu chứng như Tâm huyết hư và thêm mệt nhọc nhất là khi hoạt động thể lực, đoản hơi, mạch hư vô lực. 
Pháp trị : ích khí, tư âm, dưỡng tâm, an thần.  Nếu kiêm chứng huyết ứ đau đầu. Pháp : hoạt huyết, thông lạc dưỡng tâm an thần. 
     3. Tâm khí Tâm âm đều hư  Khó ngủ, dễ thức giấc, hay mê, chóng quên, mỏi mệt, đoản hơi, yếu sức,lưỡi ít rêu, mạch tế sác. Pháp: ích khí dưỡng âm, điều dưỡng tâm tỳ
     4.Tâm Tỳ lưỡng hư
     Hồi hộp, suốt đêm không ngủ, tâm phiền, hay giận, hay quên, mạch hoạt sác, ăn kém, chướng bụng, phân nát…Pháp Kiện tỳ dưỡng tâm, ích khí bổ huyết.
     5-Tạng táo ( hysteria)
      Tâm khí bị hư, dần dần liên lụy đến Âm huyết dẫn đến chứng Tạng táo. Buồn thương muốn khóc, hay ngáp, tâm phiền mất ngủ, nằm ngồi không yên. Hoặc buồn bực, tinh thần hoảng hốt, không tự chủ được, bất an. Pháp : dưỡng tâm trừ phiền, nhuận táo an thần.
 

* TƯ ÂM AN THẦN LÀ CHÍNH 

     
1. Tâm huyết hư  Hồi hộp, suốt đêm không ngủ, tâm phiền, hay giận, hay quên, mạch hoạt sác. Do tâm huyết bất túc, tâm hoả thịnh. Pháp : dưỡng huyết, tư âm, thanh tâm an thần.
     2.Tâm âm hư   Có triệu chứng như tâm huyết hư, nhưng nặng hơn và còn có chất lưỡi đỏ khô, mạch sác, tâm hoả quá mạnh. Pháp : tư âm, thanh tâm nhiệt.

*  DƯỠNG CAN ĐỞM TƯ ÂM AN THẦN LÀ CHÍNH 

     
1.Tâm can huyết hư  Hư phiền không ngủ, ngủ hay mê, dễ sợ hãi do can huyết bất túc nên hồn ở không yên, hoa mắt, chóng mặt, choáng váng, hồi hộp, mạch huyền tế. Pháp bổ huyết dưỡng can, ninh tâm an thần.
     2.Tâm can âm huyết đều hư   Âm hư, hỏa vượng mất ngủ, đau đầu, hoa mắt, chóng mặt, ù tai, Pháp tư dưỡng âm huyết, tiềm dương, an thần
     3.Tâm Đởm khí hư  Còn gọi Tâm Đởm bất ninh: sợ hãi không yên, mất ngủ, ngủ hay mê, ác mộng, phân vân, váng đầu buồn nôn, đoản hơi. ngực khó chịu, yếu sức, rêu lưỡi mỏng nhớt, có lúc tự ra mồ hôi, chất lưỡi nhạt, mạch Tế Huyền vô lực. Pháp trị : bổ ích Tâm Đởm, yên thần hồn.
     - Nếu có kiêm đờm nhiệt,
    -Trẻ em Tâm Đởm khí suy: Vì tạng phủ non nớt, khí huyết chưa đầy đủ, cho nên nếu bị hãi sợ thời càng dễ tổn hại khí của Tâm Đởm, khóc về đêm hoặc giấc ngủ không yên và từng lúc sợ hãi. Pháp:Thu liễm thần khí để yên định tâm thần.

@. HƯ THỰC KIÊM CHỨNG

     * PHÁP  BỔ TẢ KIÊM THI

      Tâm dương tâm âm huyết hư , đàm hoả thịnh nhiễu tâm
     Thần chí bất định, mất ngủ , mệt mỏi hay quên.
 
………………………………………..29/4/2018  BS  PHẠM THỊ MAI.........................
 

Biên soan từ nguồn CÁC PHƯƠNG TẾ CỔ TRUYỀN, THIÊN GIA DIỆU PHƯƠNG ....


Bài chưa đăng DỤNG PHƯƠNG TRỊ MẤT NGỦ VỚI 42 BÀI CỔ PHƯƠNG



CÁC BÀI KHÁC
Để lại tin nhắn để được tư vấn