THOÁI HOÁ CỘT SỐNG » Cột Sống Cổ

GIÀI PHẪU SINH LÝ CỘT SỐNG CỔ


Phòng Khám Bệnh Đông _ Tây Y Kết Hợp  - BS Phạm Thị Mai :  Cột sống cổ có hình dạng hơi cong ưỡn ra trước, có cấu trúc phù hợp để giữ và vận động đầu.Cột sống cổ có 7 đốt ( từ C1 đến C7),  6 đĩa đệm. Các thành phần cấu trúc của cột sống cổ còn liên quan giải phẫu và chức năng đến nhiều thành phần khác ( tuỷ, rễ thần kinh, hạch thần kinh, mạch máu ). 


GIÀI PHẪU SINH LÝ CỘT SỐNG CỔ

Phòng Khám Bệnh Đông _ Tây Y Kết Hợp 
-
 BS Phạm Thị Mai

     Cột sống cổ có hình dạng hơi cong ưỡn ra trước, có cấu trúc phù hợp để giữ và vận động đầu.Cột sống cổ có 7 đốt ( từ C1 đến C7),  6 đĩa đệm. Các thành phần cấu trúc của cột sống cổ còn liên quan giải phẫu và chức năng đến nhiều thành phần khác ( tuỷ, rễ thần kinh, hạch thần kinh, mạch máu ). 

I. ĐỐT SỐNG CỔ  : có kích thước và hình dạng khác nhau ở từng vị trí  trên cột sống. Mỗi người, mỗi độ tuổi, đốt sống cũng có hình dạng kích thước thay đổi ít nhiều. Cột sỐNG  cổ được chia 2 tầng :
   Từ C1 đến C2 là tầng cột sống cổ cao
    Đốt đội C1 :  không có thân đốt, chỉ có hai cung trước, vòng ra sau, nối nhau ở củ sau. Mặt trên C1, có 2 diện khớp ở trên, để khớp với 2 lồi cầu xương chẩm. Mặt dưới C1, có các lồi chỏm xương, khớp với các diện khớp của mặt trên đốt  C2. Giữa C1 và C2 không có đĩa đệm      Đốt trục C2 : đặc biệt khác với các đốt sống khác, là có mỏm nha nằm phía trước ở giữa mặt trên thân C2,  giúp C1 quay quanh mõm nha với biên độ rất rộng. 
   Từ C3 đến C7 là tầng cột sống cổ thấp
    Cấu trúc đốt sống bao gồm : thân đốt - cung xương - mảnh ( khối) - gai sau - lỗ đốt sống - ống sống ( ngang mức C5 có chiều cao > 14
mm)
- mấu ngang có lỗ ngang ( lỗ động mạch đốt sống ) - lỗ tiếp hợp ( lỗ ghép).  Cấu trúc đốt sống cổ thấp gần giống với đoạn cột sống thắt lưng, chỉ khác là ở mấu ngang có lỗ ngang

II. ĐĨA ĐỆM 
   Đĩa đệm  nẳm trong khớp gian đốt,  làm đệm giữa cho các đốt sống liền kề. Đĩa đệm có chiều cao 3mm bằng 2/5 chiều cao thân đốt sống, cấu trúc gồm: vòng xơ, nhân nhầy và mâm sụn. Nhân của đĩa đệm cổ chiếm 45% chiều cao 3 mm của đốt sống cổ. Nhân đĩa đệm luôn phải chịu sức nặng  khoảng  5 – 7 kg của đầu. 

III. CÁC KHỚP  
     Khớp gian đốt :
ổ khớp  là diện thân đốt của 2 đốt liền kề, bên trong chứa đĩa đệm, 
     Khớp Sống – Sống ( khớp mấu lồi
 ) : là khớp thực thụ vì có chỏm khớp và diện ổ khớp, có bao hoạt dịch bao khớp. Mấu lối dưới của thân đốt sống trên với diện ổ khớp của thân đốt sống dưới và mấu lối trên của đốt sống dưới với diện ổ khớp ở thân đốt sống trên. 
     Khớp bán nguyệt ( khớp mỏm móc): mặt trên thân đốt từ C3 đến C7 có thêm hai mỏm móc hay mấu bán nguyệt (cao 3,5mm). Khe khớp bán nguyệt là khớp giả, không có hoạt dịch, mỏm móc cũng không có sụn bảo vệ nên rất yếu.

IV. CÁC LỖ VÀ ỐNG TRONG CỘT SỐNG 
   Lỗ ngang : có hai lỗ ngang , nằm trên 2 mỏm ngang , cho động mạch đốt sống 2 bên  đi bên trong nó . 
   Lỗ liên hơp ( lỗ tiếp hợp): có 2 lỗ tiếp hợp nằm ở  hai bên gian cạnh đốt,  là 1 khoang xương cứng hình bầu dục chứa đầy dịch não tủy, mỡ mô liên kết, có mạch máu, rễ thần kinh đi qua 
   Ống sống:  mỗi đốt sống có một lỗ , lỗ này được tạo thành bởi thân đốt sống, các cuống và cung sau đốt sống. Các lỗ thông suốt với nhau từ lỗ chẩm đễn xương cụt được gọi là ống sống. Bên trong ống sống chứa tuỷ sống, các rễ thần kinh, màng nhện, màng cứng và các mạch máu nuôi tuỷ. Các tổ chức ngoài màng cứng gồm tổ chức mỡ và các tĩnh mạch.  

V. CÁC DÂY CHẰNG :  giữ liên kết các đốt sống, hạn chế sự chuyển động quá mức của cột sống và bảo vệ các thành phần trong ống sống, Dây chằng dọc trước  : bám ở mặt trước các thân đốt sống và đĩa đệm . Dây chằng dọc sau : nằm bên trong ống sống, bám ở mặt sau thân đốt và đĩa đệm. Ngoài ra còn có nhiều dây chằng KHÁC , nhiều nhóm cơ vừa tăng cường cho cột sống vững chắc vừa trợ lực cho các vận động của cổ…

VI. CÁC CẤU TRÚC LIÊN QUAN VỚI CỘT SỐNG CỔ :   Các cấu trúc tuỷ cổ, rễ thần kinh, dây thần kinh và mạch máu có liên quan giải phẫu, chức năng với nhau. Vì vậy chúng cũng ảnh hưởng đến nhau trong các bệnh lý liên quan đến cột sống cổ. 

     1.Tuỷ sống trên đoạn cổ hơi giống hình thoi. Dây thần kinh từ tuỷ chạy ra ngoài, đến lỗ tiếp hợp ( chiếm khoảng ¼ đến 1/5 diện tích lỗ ) thì chia hai rễ. Rễ vận động ở phía trước sát với khớp bán nguyệt. Rễ cảm giác ở phía sau sát với khớp Sống – Sống.
     2. Các rễ thần kinh 
    Đi từ đoạn tuỷ sống  C1 –  C4  gồm
: Các rễ trước (rễ bụng) nằm ở sát 4 đốt sống cổ trên để tạo thành đám rối thần kinh cổ,  chi phối cho da, cơ vùng đầu và cổ. Rễ C1 và C2 tạo thành dây thần kinh cổ lớn (còn gọi là dây thần kinh Arnold), dây thần kinh chẩm bé, dây thần kinh tai lớn, dây thần kinh xuyên da của cổ và dây thần kinh trên đòn.
     Đi từ đoạn tuỷ sống C5 đến D1:  tạo thành đám rối thần kinh cổ – vai chi phối cho ra các dây thần kinh chi phối vận động và cảm giác của chi trên và vai gáy.
     3. Dây thần kinh theo định khu 
    - Dây thần kinh vận động :  Tuỷ cổ nằm trong ống sống gồm có 8 đoạn, đi ra 8 cặp dây thần kinh tuỷ cổ chui qua lỗ tiếp hợp tạo thành đám rối thần kinh cánh tay. Chi phối vận động các cơ như sau : Cơ ( cột sống, thang, ức đòn chũm ): đám rối cổ sâu. Cơ dưới móng : C2 C3.Cơ hoành C3 C4 C5.Cơ ( Delta , tròn nhỏ, trên gai, dưới gai ) : C5.Cơ ( nhị đầu, cánh tay trước) : C6. Cơ tam đầu : C7. Cơ gấp ngón tay : C8
     - Dây thần kinh phản xạ gân xương : Cơ nhị đầu : C5. Cơ ( nhị đầu, trâm quay): C6. Cơ tam đầu: C7 
     - Dây thần kinh cảm giác
       Cột sống cổ, các thành phần trong ống sống, tuỷ sống : các nhánh thần kinh từ các hạch giao cảm cạnh sống tạo thành dây quặt ngược chui trở lại qua lỗ gian đốt vào ống sống.
        Nửa sau đầu : C1 C2 C3 . Vai : C4.  Nửa quay của cánh -cảng – bàn tay : C5 C6 C7. Nửa trụ của cánh -cảng – bàn tay : C8 D1     

   4.Đám rối thần kinh cánh tay  
  Giải phẫu chung : Dây thần kinh ngoại vi được hình thành bởi rễ trước và rễ sau tiến sát nhau hợp thành dây thần kinh rễ, qua hạch gai đến dây thần kinh sống. Ra khỏi lỗ gian đốt, các dây thần kinh tuỷ sống chia ra
-Nhánh sau phân bố cho các cơ chẩm, cơ lưng, da mặt sau cổ và lưng; nhánh trước to hơn, phân bố cho các cơ, da phần trước thân và chi.
-Những nhánh trước của khoang tuỷ lưng (ngực) hình thành các dây thần kinh liên sườn.
- Những nhánh của các khoanh tuỷ cổ, tuỷ thắt lưng và tuỷ cùng kết hợp với nhau một cách nhất định, họp thành những bó của đám rối: cổ, cánh tay, thắt lưng, cùng. Từ đây hình thành các dây thần kinh ngoại vi.
      Những dây thần kinh tuỷ sống ngoại vi, trong đa số trường hợp là hỗn hợp, nó bao gồm những sợi vận động của các rễ trước (axon các tế bào sừng trước), những sợi cảm giác (đuôi gai các tế bào hạch gian đốt) và các sợi vận mạch, bài tiết, dinh dưỡng (giao cảm và phó giao cảm) đi từ những tế bào tương ứng của chất xám tuỷ sống và những hạch chuỗi giao cảm cạnh sống.
- Hội chứng tổn thương dây thần kinh gồm các rối loạn vận động, cảm giác và vận mạch-bài tiết-dinh dưỡng
   Giải phẫu định khu : Đám rối thần kinh cánh tay chi phối vận động và cảm giác chi trên, được tạo nên do các nhánh trước của 4 dây thần kinh cổ cuối và dây thần kinh lưng 1 (C5, C6, C7, C8 và D1). Rễ C5, C6 tạo thành thân nhất trên, một mình C7 tạo thành thân nhất giữa và C8,D1 tạo thành thân nhất dưới. Mỗi thân nhất lại chia thành ngành trước và sau. Các ngành sau của 3 thân nhất (trên, giữa, dưới) tạo thành thân nhì sau, ngành trước của thân nhất trên và giữa tạo thành thân nhì trước ngoài, ngành trước của thân nhất dưới tạo thành thân nhì trước trong.
5. Hạch thần kinh giao cảm cổ : có 2 chuỗi, được phân bố làm 3 chi nhánh thần kinh thực vật : một nhánh  cho đầu mặt cổ ,một nhánh cho hai tay và một nhánh cho tim và các nội tạng khác, tác động đến tuần hoàn, tuyến mồ hôi và nang lông. 
6. Động mạch đốt sống : Hai động mạch đốt sống chạy xuyên bên trong các lỗ mỏm ngang . Khi qua C1, chúng hợp thành động mạch thân nền, đi vào hộp sọ, cấp máu cho phần sau của bộ não. Do vận tốc lưu thông kém và tuần hoàn bàng hệ kém, nên so với hệ động mạch cảnh, chúng yếu hơn rất nhiều.  Sự chít hẹp các lỗ mỏm ngang, trong thoái hoá cột sống cổ, chèn ép động mạch đốt sống, dễ gây thiểu năng tuần hoàn não.

 
Phòng Khám Bệnh Đông _ Tây Y Kết Hợp 
-
 BS Phạm Thị Mai




CÁC BÀI KHÁC
Để lại tin nhắn để được tư vấn