CÁC CHỨNG TÊ LIỆT » Liệt hai chân

LIỆT HAI CHÂN TRUNG ƯƠNG DO ÉP TUỶ


 BS  PHẠM THỊ MAI :  LIỆT HAI CHÂN TRUNG ƯƠNG DO ÉP TUỶ , là tình trạng liệt cứng hay liệt mềm hai chân,  gây tra bởi ổn thương bó tháp ở tủy sống. Các nguyên nhân thường gặp  : khối choán chỗ của thaots vị đĩa đệm , khối u, khối apxe của vi trùng sinh mủ và ap xe lạnh do lao, các khối u của ấu trùng sán, khối máu tụ ...và các bệnh lý hiếm gặp khác 


      LIỆT HAI CHÂN TRUNG ƯƠNG DO ÉP TUỶ
                                 BS  PHẠM THỊ MAI
         Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh viện Đà Nẵng

    Liệt hai chân là giảm hoặc mất vận động tự chủ hai chân do tổn thương thần kinh trung ương hay ngoại vi.
    Tổn thương thần kinh trung ương: là tổn thương bó tháp ở tủy sống. Một số ít trường hợp tổn thương trực tiếp vùng vận động vỏ não. Được gọi là liệt trung ương , có thể liệt cứng hoặc liệt mềm.
     Triệu chứng chung ;  yếu  liệt chi dưới hoặc yếu liệt tứ chi theo kiểu tháp: tăng trương lực cơ theo kiểu tháp, tăng phản xạ gân cơ, phản xạ lan tỏa, đa động, dấu Babinski (+) hai bên. hiện tượng gấp mặt mu bàn chân, phản xạ ba co khi kích thích ngoài lòng bàn chân

I. ÉP TUỶ DO KHỐI CHOÁN CHỖ KHÔNG PHẢI VIÊM

 Ban đầu thường đau khu trú vài khoanh tủy một bên sau lan cả hai bên. Đau đau tăng khi vận động, gắng sức, ho, thở mạnh... Giai đoạn sau liệt cứng hai chân, liệt từ từ tăng dần. Các nguyên nhân gây ép tuỷ:

1. Thoát vị đĩa đệm cột sống: Phần lớn là thoát vị một bên gây chèn ép tủy cùng bên, liệt hai chân khi thoát vị lớn đường giữa, thường sau một cử động mạnh, đột ngột như thể thao, tai nạn. Bệnh có thể tự phát ở những người bị loạn dưỡng sụn. Thoát vị thường xảy ra ở cột sống thắt lưng L4-L5 hay L5- S1. Đoạn cổ thoát vị thường ở C5 – C6

2. U tuỷ 

+ U ngoài tuỷ: là hai loại u lành thường gặp, u màng tuỷ và u dây thần kinh.Tiến triển rất chậm, Triệu chứng ban đầu .Đau khu trú ở lưng và đau kiểu rễ, đau lan tỏa ở một chi với đặc tính đau tăng lên khi ho hoặc kéo căng rễ. Rối loạn vận động có thể xảy ra, liệt cứng sớm, loét muộn hơn và nhẹ hơn.  Dịch não tủy nghẽn , có phân ly albumin - tế bào. Chụp tủy cản quang thấy vị trí tủy bị chèn ép. U màng tủy thấy ở phụ nữ 4 lần nhiều hơn nam giới. U dây thần kinh ( tế bào Schwann)  thường phát triển từ rễ cảm giác. MRI ở T1, u tròn hay bầu dục, ngấm gadolinium rõ. Tiên lượng tốt nếu phẫu thuật sớm

+ U nội tuỷ nguyên phát: ít gặp hơn so với u ngoại tuỷ. Khởi đầu các triệu chứng kín đáo, không điển hình. HC tháp xuất hiện muộn, rối loạn cơ tròn thấy sớm nếu u ở vùng thấp. Dựa vào phân ly cảm giác kiểu rỗng tuỷ (mất cảm giác nhiệt, đau, còn cảm giác sờ) có thể xác định vị trí tổn thương nội tủy.

+ U di căn khoang ngoài màng cứng tuỷ và chèn ép tủy. Nguyên phát tại mô ung thư vú, phổi và tiền liệt tuyến, thận, ống tiêu hoá, tuyến giáp...HC cột sống : là triệu chứng đầu tiên và rất điển hình,  đau tại nơi tổn thương ở cột sống, đau tăng lên khi thay đổi tư thế và không giảm với các thuốc giảm đau,  có ở hơn 90 % các ca; đau có thể đơn độc khá lâu trước khi có dấu hiệu ép tủy. Vị trí ép khoảng 70 % ở tủy ngực, 20 % tủy lưng và 10 % tủy cổ. Chẩn đoán là phối hợp các xét nghiệm, X-quang cột sống, xạ hình xương với chụp MRI.

3.  U màng nhện tuỷ

Do viêm màng nhện tuỷ nguyên phát hay thứ phát ( phản ứng miễn dich ), chưa rõ nguyên nhân
- Khởi phát:ban đâu rối loạn cảm giác kiểu rễ như : đau, tê bì khi gắng sức, ho, hắt hơi, thở mạnh...sau đó từ từ biểu hiện liệt cứng tăng dần.Ranh giới rối loạn cảm giác ngoài da kiểu khoanh đoạn: tăng cảm giác đau tại chỗ, giảm và mất cảm giác dưới nơi tổn thương.
- Toàn phát: phối hợp các rối loạn vận động, phản xạ, cảm giác và thần kinh tự chủ.
Liệt co cứng với tăng trương lực cơ kiểu tổn thương bó tháp Babinski (+) cả hai bên. Phản xạ gân xương tăng, Trường hợp nặng: có phản xạ tự động tuỷ (dấu hiệu 3 co).
Rối loạn cảm giác nông, sâu, có định khu rõ .Rối loạn cơ tròn và dinh dưỡng, ở nam giới thêm rối loạn chức năng sinh dục nhưng không rõ teo cơ,
-Cận lâm sàng không có bất thường khi ghi điện cơ. Dịch não tuỷ : protein tăng - tế bào bình thường..Chụp tuỷ cản quang (myelography) hay hụp MRI cho thấy nguyên nhân và vị trí gây chèn ép.
Tiên lượng xấu nếu liệt cứng hai chân dần dần thấy chuyển sang mềm,  do tuỷ bị hoại tử  mất chức năng.

II. ÉP TUỶ DO BỆNH LÝ VIÊM NHIỄM

1. Lao cột sống:  có tiền sử lao phổi, khám thấy rõ điểm đau khu trú và biến dạng gù 2 – 3 đốt sống, khối viêm lao, u bã đậu, áp xe lạnh cạnh đốt sống, chỉ ở ngoài màng cứng  gây ép tủy và bệnh lý rễ thần kinh. Hoặc xẹp đốt sống dẫn tới ép tủy. X-quang, MRI, các XN đặc hiệu lao để chẩn đoán... Khi có ép tủy, điều trị kết hợp phẫu thuật và thuốc kháng lao.

2. Áp xe ngoài màng cứng tuỷ: thứ phát sau một nhiễm khuẩn làm mủ. có mủ khi chọc hút thử ngoài màng cứng HC nhiễm trùng nặng, và triệu chứng giống viêm tủy ngang. Đa số bệnh nhân apxe ngoài màng cứng biểu hiện đau lưng đau dữ dội khu trú ở đốt sống khi gõ, ấn, sau đó là đau rễ thần kinh lan từ cột sống vùng viêm, liệt 2 chân có rối loạn bàng quang. MRI hoặc chụp tủy  phát hiện tổn thương.  Điều trị kháng sinh mạnh và phẫu thuật thoát mủ.

 3.Các loại sán máng:  gây viêm u hạt của tủy sống dẫn tới liệt cứng và rối loạn cảm giác. 

III. ÉP TUỶ DO BỆNH LÝ MẠCH MÁU

Thường hiếm gặp :
1. Nhũn tuỷ: Do hẹp động mạch, vữa, xơ, tắc hay dị dạng mạch máu tuỷ gây thiếu máu cục bộ bán cấp hoặc mạn tính. Nhũn tuỷ còn có thể do viêm nút quanh động mạch tuỷ giang mai, biến chứng khi phẫu thuật lồng ngực...
2. Tụ máu ngoài màng cứng tuỷ: Do chấn thương, dùng thuốc chống đông.

IV. CÁC BỆNH HIẾM GẶP

1. Xơ cứng rải rác: gặp ở tuổi trẻ 20 - 40 tuổi. Diễn biến từng đợt,  rối loạn vận động, cảm giác ở mỗi chi hoặc ở hai chân, điều trị áp ứng tốt với corticoid.
2. Xơ cứng cột bên teo cơ (bệnh Charcot): liệt cứng hai chân, teo cơ tay, rung giật cơ, giật lưỡi, nhưng không có rối loạn cảm giác và cơ tròn.
3. U liềm não, chấn thương vùng đỉnh, u cạnh xoang tĩnh mạch dọc trên.
4. Bệnh Westphal : ở người trẻ tuổi, đau, nhức rồi liệt hai chân nhanh chủ yếu ở gốc chi, theo chu kỳ, do rối loạn chuyển hóa kali máu,  Kali máu giảm rõ trong khi liệt.

( Loại trừ : hysteria - liệt đột ngột hai chân, cứng hay mềm, không có dấu hiệu thực thể về thần kinh và khỏi nhanh bằng tâm lý liệu pháp ).
                                                              BS  PHẠM THỊ MAI



CÁC BÀI KHÁC
Để lại tin nhắn để được tư vấn