BỆNH DA » CHÀM-ECZEMA

ECZEMA -CHÀM -VIÊM DA DỊ ỨNG @


 BS  PHẠM THỊ MAI : Bệnh Chàm - Eczema - Viêm da dị ứng, đặc trưng của bệnh là rất ngứa. Ngứa ảnh hưởng đến công việc, sinh hoạt và giấc ngủ của bệnh nhân. Các cảm giác tổn thương da mất vệ sinh và mất thẩm mỹ làm họ mặc cảm khi giao tiếp. Người bệnh thường than phiền đã chữa nhiều nơi, nhiều cách mà bệnh vẫn tái phát. Muốn khỏi bệnh là nguyện vọng rất khẩn thiết của biết bao người bệnh. Thành công trong điều trị phụ thuộc vào...


 ECZEMA – CHÀM - VIÊM DA DỊ ỨNG
                                      BS  PHẠM THỊ MAI
                    Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh viện Đà Nẵng

    Chàm hay eczema là một căn bệnh phổ biến ở Việt nam cũng như trên  thế giới. Theo tài liệu của Viện Da Liễu trung ương thì chàm chiếm đến 20 % số bệnh nhân đến khám bệnh da liễu . 

I.KHÁI NIỆM
   Bệnh Chàm ( Eczema atopic) hoặc Viêm da dị ứng (AD - Atopic Dermatitis) là tình trạng lớp nông của da bị phản ứng dị ứng quá mẫn cấp tính, tiến triển từng đợt, tái đi tái lại thành mãn tính. Tổn thương đặc trưng là đám mảng đỏ da, mụn nước, tiết dịch, lột da, sừng hoá và rất ngứa. Biến chứng nặng khi bội nhiễm vi trùng hay nấm độc.
    Eczema là bệnh ngoài da phổ biến.Theo một số báo cáo ở nước ngoài, tỷ lệ khoảng 7-15% trong dân số.  Eczema có xu hướng ngày càng tăng thêm do môi trường công nghiệp hoá có độ ô nhiễm cao

II. NGUYÊN NHÂN 
       Nguyên nhân phức tạp nhiều khi phối hợp, thường khó hoặc không phát hiện được. 

     1. Các yếu tố từ môi trường ngoài
       - Yếu tố hoá học, vật lý và thời tiết : dung dịch vệ sinh nhà, dầu tắm gội,  thuốc nhuộm. Hoá chất có trong cao su, kền, crôm, xi măng, sơn...Thuốc bôi, tiêm, uống. Vi bụi : phấn của các loài hoa, bụi bặm, hoặc lông thú vật, chất thải của rệp,, nấm mốc, nấm, ghẻ..có trong đồ len, thảm hoặc đệm giường. côn trùng đốt ban đầu. Yếu tố vật lý:  Chà sát, đụng chạm vào da, ánh sáng, độ ẩm , nóng , lạnh….Mùa : hay bị bệnh thường vào mùa thu đông, nhẹ vào mùa hè. 
       - Thức ăn: gây dị ứng :  tuỳ thuộc mỗi cá thể.
       - Vi trùng bội nhiễm : Một nghiên cứu cho thấy 90% bệnh nhân AD có phản ứng Coagulase (+) với Tụ cầu vàng Staphylococcus aureus .Ngoại độc tố của nó khởi động sự giải phóng histamin, gây ngứa, viêm da nặng lên, lan rộng,  kéo dài và khó lành.
        -  Suy giảm để kháng.: mệt mỏi , thần kinh căng thẳng , mắc cảm cúm: cũng dễ tái phát bệnh hay bệnh nặng lên 
     2. Các yếu tố bên trong
      - Di truyền bệnh AD:  gọi là cơ địa dị ứng,  do đột biến các gen tổng hợp các cytokins, Chymase của Mastocyte, HLA – DR, thụ thể IL4. Các thụ thể  này có ái tính cao với IgE. 79 % số con cái bị AD nếu cha mẹ đều bị bệnh dị ứng ( hen, viêm mũi dị ứng, eczema, sốt mùa cỏ khô (hay fever)
     - Chức năng chống độc của gan kém.
     -  Stress, xúc động:   làm cho Acetylcholine tăng cao, Acetylcholine tăng làm tăng  hoạt tính của Nucleotid- Phosphodiesterase . Men này thuỷ phân nhanh cAMP. cGMP tăng, làm histamin được sản xuất quá mức, gây ngứa. 
     - Rối loạn tuyến giáp. tuyến sinh dục , tuyến tuỵ : có thể là nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp gây eczema.
      3. Các yếu tố tại chỗ
      -Tăng quá mức khả năng phòng vệ : tế bào Langerhans  còn gọi là  tế bào Sao hay tế bào Tua . Chúng phân bố  ở bề mặt lớp Malpighi da và niêm mạc., để  tích cực ẩm bào và thực bào, phá hủy và trình diện các kháng nguyên (xâm nhập ở da) cho các lympho.Trên màng của Langerhans có thụ thể ái tính rất cao với IgE, để gây ra phản ứng eczema. 
     - Giảm chức năng của hàng rào bảo vệ của da, dễ nhiễm tác nhân gây bệnh.
     - Giảm lớp ceramic trên bề mặt da làm cho da dễ bị mất nước, khô da.

III. CƠ CHẾ BỆNH LÝ
1.Cơ chế miễn dịch dich thể 
    Sinh lý miễn dịch bình thường, kháng thể IgE được cơ thể sinh ra để mang chức năng bảo vệ cơ thể chống lại các tác nhân lạ. IgE cố định vật chất lạ hay kháng nguyên, rồi đưa vào trong Lymphocyte T, Mastocytes, Basophils hoặc tế bào có chức năng bảo vệ. Tiếp theo, là quá trình hoạt hoá chế xuất cytokines và chimiokines cùng nhiều hoá chất trung gian khác để tiêu huỷ kháng nguyên, vật chất lạ. Bệnh lý có các cơ chế sau : 
   - IgE tăng cao ở 30- 40 % đến  80 % số bệnh nhân AD  và càng cao nếu AD càng nặng. IgE tăng cao , quá trình hoạt hoá sản xuất cytokines, chimiokines và các hoá chất trung gian được giải phóng ra quá nhiều, gây tình trạng viêm da dị ứng - eczema.
   - Histamin : AMP Phosphodiesterase tăng cao trong tế bào B/ hoặc tế bào T hỗ trợ. Men này thuỷ phân nhanh cAMP, là yếu tố ức chế sản xuất histamine. Histamin tăng quá mức, tác động lên thụ thể H2, ngăn cản sự chuyển dạng lympho mang thụ thể H2. Lympho này sản xuất yếu tố kìm hãm IgE, làm IgE tăng cao trong máu .
   - Các phân tử truyền tin : Kéo dài tín hiệu viêm phổ biến có AC xúc tác chuyển ATP => cAMP; Photphodiesteaza xúc tác chuyển cAMP => AMP; Ca2+; cGMP. Khi protein G bị biến đổi, nó không thuỷ phân GTP thành GDP, nên nó luôn tồn tại ở trạng thái hoạt hoá, kích thích sản xuất cAMP . Phân tử cAMP ức chế thủy phân cGMP thành GMP. cGMP tăng gây dãn mạch, kéo dài tín hiệu viêm.
   2.Cơ chế miễn dịch dich trung gian tế bào  
   Dưới tác động của lympho mang ký ức kháng nguyên và qua trình mẫn cảm theo chương trình tế bào trì hoãn gây phản ứng eczema . Trong bệnh AD miễn dịch trung gian tế bào bị suy giảm giảm sút tính phản ứng trong test da chậm như Tuberculine, Candidine…
    3.Các nhân tố phản ứng khác 
   -  Phản ứng tăng mẫn cảm do giải phóng chất hoạt mạnh từ tế bào Mastocytes hoặc Basophils.
   - Vai trò của kháng thể Reagin trong bệnh sinh của AD đã được nghĩ đến.
   -  Tính hoá ứng động ở bệnh nhân AD bị giảm sút dễ bị nhiễm trùng khi bị sang chấn, xây xước.

IV.  VIÊM DA DỊ ỨNG VỚI THƯƠNG TỔN ECZEMA  

     1. Triệu chứng 
     - Eczema thể điển hình 
Khởi phát có một hay vài đám da đỏ, ranh giới không rõ, sẩn với các mụn nước li ti, ngứa. Sau đó càng ngày càng ngứa, tiết dịch, nề và chợt do bị ngứa gãi, đóng vảy dịch tiết. Nếu bội nhiễm khuẩn ( tụ cầu ) thì có mụn mủ và vảy tiết vàng. Giai đoạn liken hoá : da dày cứng thâm như da trâu. sinh thiết : hình ảnh hỗn loạn biểu bì vơi sự thâm nhiễm lympho bào và tế bào keratin 
     - Eczema vi khuẩn : ban đầu là tổn thương xây xước da , côn trùng chích, vết mổ , vết bỏng, lỗ dò, viêm tai giữa. Các tổn thương này nhiễm tụ cầu, liên cầu, nấmTrichophyton, Epydermophyton. Eczema do dị ứng với độc tố của các mầm bệnh này.  Đám tổn thương chính chợi, chảy dịch, chảy mủ, có vảy tiết , giới hạn tương đối rõ, xung quanh tổn thương chính có một số mụn mủ , nhọt kiểu " vệ tinh".  Cũng có khi nổi " ban dị ứng thứ phát xa " khu vực tổn thương chính, thường ở cẳng chân, cẳng  tay hay thân mình, ban mẩn đỏ, mụn nước và ngứa. 
    
 - Eczema sinh dục : phụ nữ tổn thương ở niêm mạc mép lớn trước, rồi lan rộng ra. Đàn ông thì tổn thượng ở da bìu.   

2. Tiêu chuẩn chẩn đoán : ( Hanifin và Rijka 1980 ) - chẩn đoán khi có 3 tiêu chuẩn chính và 3 phụ 
Bốn tiêu chuẩn chính : Ngứa, Viêm da mãn tính và tái phát; Hình thái và vị trí thương tổn điển hình; Tiền sử bản thân hay gia đình có cơ địa dị ứng.
Mười tiêu chuẩn phụ : Khô da; Viêm môi; Đục thuỷ tinh thể; Viêm kết mạc mắt và kích thích ở mắt hay tái phát. Mặt đỏ hay tái; Dị ứng thức ăn; Chàm ở bàn tay; IgE tăng ; Phản ứng da tức thì type 1 tăng; Dễ nhiễm trùng da và hay tái phát ; Ngứa khi ra mồ hôi; Vảy phấn trứng; Chứng vẽ nổi, Giác mạc hình chóp; các thương tổn giống đay sừng nang lông.Tuổi phát bệnh sớm; Chàm núm vú; Nếp dưới mắt ; Quầng thâm quanh mắt. 
3. Biến chứng
: biến đổi cầu trúc sừng g hoá không hồi phục hoặc sẹo vĩnh viễn; Nhiễm khuẩn và các hệ luỵ của nhiễm khuẩn; Các biến chứng về mắt( kết mạc thuỷ tinh thể , bờ mi mắt ... )
-V.  CÁC VIÊM DA DỊ ỨNG VỚI THƯƠNG TỔN ĐẶC BIỆT 
     - Tổ đỉa : tổn thương là các hạt tròn như trứng éch nằm sâu dưới da lòng bàn chân , bàn tay ; Ngửa dữ dội 
 :ở người bị căng thẳng kéo dài hay bị  HC ám ảnh kèm theo tặng dị ứng. Tổn thương có màu hoa cà , nổi bật,  các mảng dày lên, sừng hoá, độc lập ở gáy, cẳng chân, cẳng tay. Về sau, nếu nặng thành sẩn cục .
      - Chàm sữa : thuộc Viêm da tạng dị ứng. 60 % khởi phát ở  6 tuần tuổi , bị ở má  cổ tay với tổn thương đỏ và nhiều vết xước do trẻ cào, gãi. Trẻ lớn hơn thì hay bị ở đầu gổi , khuỷu tay, nếp mông. 80% trẻ  khi 2 -5 thuổi tự khỏi.  Số còn lại bị mãn tính thành liken hoá ( da sần cứng như cổ trâu ), và xu hướng khô da toàn thân. 
       - Viêm da dạng đồng tiền: thường ở đàn ông trung niên. Là 1 dạng của eczema vi khuẩn, cũng có thể là 1 dạng của viêm da cơ địa.Thường khu trú ở khuyuy tay , mu bàn tay , đầu gối , trước xương chày. Ban hình tròn hay ovan, có mụn nước , hơi nề, tiết dịch.  Sau đó có vảy tiết, vảy da, liken hoá, giới hạn rõ. 
     - Viêm da dầu:  ở độ tuổi 20 - 50. nam > nữ ( có thể ở nhũ nhi ).   ổn thương là đỏ da , vảy và vảy mỡ., khô , giới hạn tương đối rõ , bê mặt có khi sẩn ở các nơi da dầu như đầu, lông mày, mũi, nếp mũi má , trước ngực, dưới vú, nách, liên bả cột sống lưng, bẹn, vùng sinh dục. Dễ chẩn đoán nhầm với bệnh vảy nến, Lupus ban đỏ, chốc, nấm da. 
        Viêm da tiết bã nhờn : ở nhũ nhi là những mảng lớn màu vàng trên trán, đầu , vùng quấn tã lót; Không ngứa.Trẻ vẫn ăn ngủ bình thường. Ở người lớn bị từng mảng ở các vùng da có nhiều bã dầu, không ngứa hoặc ngứa ít, da đầu bị gầu dai dẳng. 
      - Viêm da tiếp xúc : gồm phản ứng da khi tác động vật lý , và nhóm tác động tiếp xúc  có thêm tính hoá học 
      - Eczema không tiết nhờn : thường gặp ở người lớn, cao tuổi, da cẳng chân, cẳng tay khô dày tạo những vảy lớn như vảy cá sấu.Ngứa nhẹ hoặc không có triệu chứng.
 
   VI. NGUYÊN TẮC ĐIỀU TRỊ  

     Thành công trong điều trị phụ thuộc
     - Đa số điều trị bằng Đông y tỏ ra có ưu thế hơn Tây y.
     - Phối hợp với các biện pháp hỗ trợ điều trị và phòng tái phát, thực sự rất cần thiết.
     - Thầy thuốc có chẩn đoán đúng thể bệnh, giai đoạn bênh, và pháp trị phương thang.
     - Ngoài ra khỏi bệnh còn do cơ thể bệnh nhân đáp ứng tốt với dược liệu.

Bài tiếp theo : ĐIỀU TRỊ CÁC THỂ LOẠI  BỆNH VIÊM DA DỊ ỨNG 

                                                                    BS  PHẠM THỊ MAI
                                          Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh viện Đà Nẵng

 Bài liên quan 
http://new.suckhoeloisong.vn/news/view/bs-pham-thi-mai-chua-cham-eczema-am-ho.html

BS PHẠM THỊ MAI CHỮA CHÀM ECZEMA ÂM HỘ
BS PHẠM THỊ MAI  CHỮA CHÀM, ECZEMA ÂM HỘ ... ban đầu có một vài mảng da nơi mép lớn âm hộ đỏ, nổi mụn, rất ngứa…. hai mép nhỏ và toàn bộ âm hộ lở loét, luôn chảy dịch (có tên là âm thũng), chất dịch ra vàng dính, hôi tanh ( gọi là âm trọc), chàm ướt dễ bội nhiễm ( âm sang) hơn chàm khô…. Nặng nhất là toàn bộ âm hộ da biến đổi màu xám và cứng như da cổ con trâu kéo cày nhiều nên mới có tên gọi là ngưu bì tiễn.


CÁC BÀI KHÁC
Để lại tin nhắn để được tư vấn