THẦN KINH VÀ TÂM THẦN » Mất ngủ, RL giấc ngủ

NGUYÊN NHÂN MẤT NGỦ VÀ RỐI LOẠN GIẤC NGỦ


Suckhoeloisong.vn  BS  PHẠM THỊ MAI  :    Mất ngủ (insomnia) và rối loạn giấc ngủ ( sleep disorders) là dấu hiệu của tình hình mất cân bằng một số quá trình sinh lý, sinh hoá trong cơ thể. mất ngủ tạm thời ( vài đêm hoặc vài tuần). Mất ngủ tạm thời là rối loạn hay gặp nhất chiếm 30 đến 40% dân số. Nhưng coi thường, không loại trừ nguyên nhân, không chữa, thì tình trang mất ngủ sẽ chuyển thành mãn tính,  khoảng10-15% dân số.

NGUYÊN NHÂN MẤT NGỦ VÀ RỐI LOẠN GIẤC NGỦ  
                         BS  PHẠM THỊ MAI 
       Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh viện Đà Nẵng

    Mất ngủ (insomnia) và rối loạn giấc ngủ ( sleep disorders) là dấu hiệu của tình hình mất cân bằng một số quá trình sinh lý, sinh hoá trong cơ thể.
Các nguyên nhân mất ngủ và rối loạn giấc ngủ được phân loại như sau :

 I.NGUYÊN NHÂN CHỨNG MẤT NGỦ 
   
NGUYÊN NHÂN BÊN NGOÀI

    Có rất nhiều yếu tố bên ngoài trong môi trường tự nhiên và xã hội, lối sống, chất gây nghiện, thuốc điều trị bệnh …gây mất ngủ tạm thời ( vài đêm hoặc vài tuần). Mất ngủ tạm thời là rối loạn hay gặp nhất chiếm 30 đến 40% dân số. Nhưng coi thường, không loại trừ nguyên nhân, không chữa, thì tình trang mất ngủ sẽ chuyển thành mãn tính,  khoảng10-15% dân số

1.Yếu tố tâm lý xã hội
    - Đau đớn về tinh thần, sốc : tang tóc , mất mát của cải quá lớn, tai hoạ bất chợt, đổ vỡ sự nghiệp …
    - Lo âu, căng thẳng mãn tính : áp lực công việc,áp lực học hành, kinh tếquá khó khăn , mâu thuẫn bất hòa kéo dài và bế tắc, nhà quản lý, kinh doanh trong điều kiện khó khăn, hay qúa khả năng.
     Các yếu tố trên làm cho việc điều tiết các hormone mất cân bằng , nhất là sự giảm melatonin, gây mất ngủ

2. Yếu tố môi trường tự nhiên :
    - Yếu tố ánh sáng : ban ngày, ánh sáng qua giác mạc vào não nhiều, melatonin ít được sản xuất. Đêm đến, nồng độ dopamin tăng cao và đạt tột đỉnh vào quãng nửa đêm đến 3 giờ sáng. Khi ấy chúng ta ngủ say nhất. Nếu ban ngày liên tục làm việc trong bóng tối, hoặc ban đêm liên tục làm việc trong phóng ánh sáng mạnh – nhịp giấc ngủ và thức một ngày sẽ bị rối loạn – sau thời gian sẽ buồn ngủ vào ban ngày và khó ngủ ban đêm.
    - Nhịp sinh học thay đổi : làm ca đêm , thức trực đêm
    - Không gian ngủ ô nhiễm : có ánh sáng, có tiếng ồn, quá nóng hay quá lạnh, không khí bị khô, không thoáng, mùi khó chịu, có từ trường điện mạnh, sóng điện từ từ các đồ dingf tivi, tủ lạnh, điện thoại… áp suất không khí tăng…
    - Đệm giường, chăn gối không êm , không sạch , có mùi hôi hay nấm mốc...

3. Yếu tố lối sống không hợp lý
Thói quen xấu cho giấc ngủ xảy ra thường xuyên sẽ gây ra bệnh mất ngủ mãn tính
     - Lạm dụng các chất kích thích: cà phê, ma túy, rượu, thuốc lá amphetamine, cocaine v.v.. Rượu giúp cho dễ đi vào ngủ nhưng sẽ giảm thời gian ngủ sâu và giai đoạn giấc ngủ nghịch thường, thức dậy sớm và không hồi phục sau khi thức dậy.
     - Đang dùng thuốc: Theophylline, Corticoide, thuốc chống trầm cảm, các thuốc ngủ dùng trong thời gian dài. thuốc điều trị tăng huyết áp
     - Đi ngủ, thức dậy thất thường, ngủ không đùng giờ quá muộn, khi đã qua cơn buồn ngủ. Khi đã thành thói quen thức khuya , ngủ trưa quá nhiều
     - Trước lúc ngủ đã dùng  các chất kích thích, Tâm trạng Vui quá , buồn quá , lo nắng , suy nghĩ , tính toán … làm khó ngủ. Ăn uống ; bữa chiều ăn muộn ,lại quá thừa thãi dưỡng chất, thức ăn khó tiêu. Bụng đói, hạ đương huyêt. Hoạt động thể lực mạnh, chơi thể thao buổi tối, công việc làm nặng
Ngủ trưa quá nhiều.

4. Thiếu vận động thể lực

5.  Mât ngủ vô căn
Vô căn ở đây muốn nói là không thấy nguyên nhân từ một bênh tâm thần (kể trên) hay bệnh lý thực thể nào trong cơ thể. Biểu hiện duy nhất là mất ngủ. Nhưng vẫn có căn nguyên nhân sốc tâm lý do từ những sự kiện xảy ra trong ngày mà trẻ chứng kiến gây ra. Hoặc mất ngủ tâm sinh lý được hình thành từ việc lặp đi lặp lại những trạng thái xuất hiện trong giấc ngủ làn người bệnh sợ ngủ

NGUYÊN NHÂN DO BÊN TRONG

1.Các bênh tâm thần

     Tất cả những rối loạn tâm thần đều có thể đưa đến mất ngủ, từ 30 đến 60% trường hợp mất ngủ có nguyên nhân từ các rối loạn tâm thần.
     -Rối loạn trầm cảm thường đưa đến mất ngủ vào sáng sớm, nghĩa là dậy vào lúc 3-4 giờ sáng. Trầm cảm thuộc bệnh di truyền đa gen. Các gen bệnh gây ra suy giảm serotonin ( chất dẫn truyền thần kinh), chỉ còn 30% so với bình thường. Người bị bị mất ngủ kéo dài cần được khám kỹ để loại trừ khả năng trầm cảm tiềm ẩn
    - Rối loạn lo âu  thường đưa đến tình trạng khó đi vào giai đoạn ru giấc ngủ.
    - Rối loạn thần kinh khác cơn hưng cảm kích động ban đêm, trạng thái hoang tưởng, trạng thái lú lẫn, gây mất ngủ cả đêm.
    - Rối loạn nhân cách, nghiện ngập rượu, ma tuý thường dẫn đến tình trạng mất ngủ mạn tính

2.Các bệnh do tổn thương não
     
      Bệnh teo não Alzheimer, bệnh Parkinson, tai biến mạch chảy não, chấn thương sọ não có thể gây nên trạng thái mất ngủ khó điều trị. Sa sút trí tuệ thường gây nên rối loạn chu kỳ thức ngủ kết quả dẫn tới ngủ nhiều ban ngày và đôi khi gây trạng thái lú lẫn ban đêm.

3.Các bệnh thực thể
       
       Rất nhiều bệnh thực thể, mà các triệu chứng của chúng là nguyên nhân gây mất ngủ.
      -Đau đớn trong  các bệnh ung thư, thoái hóa khớp, đau thần kinh cánh tay , thần kinh toạ , loãng xương, thiếu máu cơ tim loét dạ dày tá tràng
      -Ho, khó thở: suy tim, viêm phế quản, hen phế quản…
      -Tiểu đêm nhiều lần do yếu cơ tiết niệu,sa bang quang, u xơ tiền liệt tuyến, đái tháo đường
      - Khó chịu do ngứa dị ứng, trào ngược thực quản Mệt mỏi suy nhược, sốt
      - Các bệnh tổn thương thần kinh trung ương tai biến mạch máu não bệnh Parkinson, Alzheimer
      - Rối loạn căng thẳng sau chấn thương

4. Tình trạng mất cân bằng nội tiết

     - Béo phì thường mất ngủ do hiện tương ngừng thở lúc ngủ. Ngược lại mất ngủ lại hay gây ra tặng cân, vị có cảm giác đói ban đêm, thích ăn vặt
     - Có thai, ngoài thay đổi nội tiết, khó ngủ còn do thai lớn. Những tháng cuối, thai ép lên tim phổi  gây khó thở, ép bàng quang gây tiểu đêm ..
     - Nữ bị mất ngủ ở tuổi gần mãn kinh, có lẽ do những bệnh liên hệ hơn là do thiếu hormone.
     - Ngay sau sinh con, mất ngủ do bệnh trầm cảm, tỷ lệ không nhiều nhưng khá trầm trọng, phải phát hiện sớm

5. Mất ngủ ở người già

    Thời gian ngủ và chất lượng giấc ngủ giảm theo tuổi tác. nguyên nhân do 
    - Não teo nhỏ hơn và  Melatonin cũng giảm dần 
    - Tăng nguy cơ mắc hội chứng ngừng thở lúc ngủ ( nhất là  ở những người béo phì), hoặc các hiện tượng chân tay cử động một cách tự động về đêm làm người cao tuổi bị thức giấc.
    - Người già thường mắc nhiều bệnh hơn như các bệnh đau nhức xương , tiểu đêm , ho ... làm khó ngủ hay thức giấc giữa đêm 

II.NGUYÊN NHÂN CHỨNG NGỦ NHIỀU

    Rối loạn sự tỉnh táo và ngủ nhiều: Những rối loạn này liên quan đến số lượng và chất lượng của trạng thái tỉnh táo trong ngày, biểu hiện bằng các biểu hiện ngủ nhiều, buồn ngủ, ngủ gà ngủ gật trong ngày. Trái ngược với mất ngủ những rối loạn tỉnh táo này thường không được nhận biết và không được quan tam đến, khó khăn trong việc chuẩn đoán và điều trị cũng như sự xáo trộn cầu trúc của giấc ngủ thường không được người bệnh nhận ra.

    1. Do các bệnh tâm thần như trầm cảm, nghiện rượu.
    2. Do tổn thương não : tổn thương khu trú vùng thân não (cầu não, cuống não...), tràn dịch não, các bệnh thoái hoá thần kinh, loạn dưỡng cơ, viêm não và màng não, động kinh,
    3.Ngủ nhiều do thuốc:
        - Thuốc ngủ, thuốc giải lo âu có thời gian bán hủy dài, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần và những thuốc điều chỉnh khí sắc.Thuốc chống động kinh, thuốc chữa Parkison,
         - Thuốc kháng dị ứng  có kháng histamin, thuốc giãn cơ, thuốc điều trị tăng huyết áp,
     4. Bệnh suy gan, suy thận, bệnh phổi kèm tăng CO2 máu.
     5.Các bệnh của tuyến nội tiết
     6. Do thiếu ngủ: những người làm việc nhiều về ban đêm, trực gác, người thân bị bệnh, mới sanh con v.v…Người bệnh có các biểu hiện khó thức dậy, ngủ gật trong ngày, giảm hiệu suất làm việc. khó tập trung chú ý, bồn chồn dễ cáu giận, mệt mỏi.
      7.Chứng ngủ ở nam giới bắt đầu ở tuổi vị thành niên. Những cơn ngủ gà trong ngày thường xảy ra cùng một thời điểm trong ngày đối với mỗi người bệnh và những cơn ngủ rũ bất ngờ xuất hiện không thể cưỡng lại được.
      8.Ngủ nhiều vô căn: Biểu hiện một giấc ngủ ban đêm dài bất bình thường, rất khó khăn để thức dậy vào mỗi buổi sáng khi có biểu hiện rối loạn định hướng khi tỉnh dậy, xuất hiện những cơn ngủ gà ban ngày. Khác với những dạng rối loạn ngủ nhiều khác, bệnh nhân có thể cưỡng lại được những cơn buồn ngủ. Giấc ngủ ban đêm và giấc ngủ trưa bệnh nhân không cảm thấy phục hồi được sức khỏe. Rối loạn này bắt đầu ở tuổi vị thành niên hay tuổi trưởng thành. 

III. NGUYÊN NHÂN RỐI LOẠN NHỊP SINH HỌC GIẤC NGỦ 

- HC pha sớm: thường thấy ở người lớn tuổi. giai đoạn ru giấc ngủ và thức dậy xảy ra sớm. Người bệnh thức dậy vào khoảng 2-3 giờ sáng, điều này dẫn đến nhu cầu ngủ vào buổi chiều.
- HC nhịp ngày đêm dài:  mất ngủ cả đêm và trạng thái ngủ gà ban ngày, chủ yếu gặp ở người mù ngoại biên, bệnh tâm thần phân liệt và bệnh sa sút.
- HC pha trễ:  giai đoạn ru vào giấc ngủ trễ, nếu phải dậy sớm để đi làm,  người bệnh vẫn còn ngủ gà vào buổi sáng.
- Thay đổi múi giờ:   mất ngủ giai đoạn ru ngủ khi họ di chuyển về phía đông và thức dậy sớm khi họ di chuyển vế phía tây, kết hợp với những biểu hiện mệt mỏi, ngủ gà, đôi khi có sự rối loạn khí sắc. Rối loạn này kéo dài trong khoảng 1 tuần, rồi trở lại bình thường
Điều trị:
Có thể dùng thuốc ngủ tác dụng ngắn trong một thời gian vài ngày nhằm cải thiện các triệu chứng này, đặc biệt melatonine gần đây được chỉ định điều trị trong hội chứng pha trễ và phòng ngừa điều trị chứng mất ngủ, mệt mỏi do lệch múi giờ.

                                                      BS  PHẠM THỊ MAI 
                                    Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh viện Đà Nẵng
 



CÁC BÀI KHÁC
Để lại tin nhắn để được tư vấn