BỆNH TIÊU HOÁ » Xử lý triệu chứng

NÔN MỬA ( ẨU THỔ )


BS Phạm Thị Mai -  Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh Viện Đà Nẵng : Về sinh lý học nôn mửa là một phản xạ bảo vệ cơ thể, nhằm tống những chất có hại ra khỏi dạ dày.  Nhưng nếu phản xạ này hoạt động quá mức hay có nguyên nhân bất thường, thì trở thành bệnh lý.  Về lý luân đông y ; có rất nhiều nguyên nhân gây ra làm vị khí nghịch lên gây nôn mửa. Để chẩn đoán, đưa ra pháp trị và dụng phương , thầy thuốc phân biết thực chứng , hư chứng . Nhưng trên thực tế rất thường gặp các nguyên nhân phối hợp nhau , hư thực thác tạp

         NÔN MỬA ( ẨU THỔ )
                                         BS Phạm Thị Mai - 
           Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh Viện Đà Nẵng


     Về sinh lý, nôn mửa là một phản xạ bảo vệ cơ thể, nhằm tống những chất có hại ra khỏi dạ dày. Nhưng phản xạ này hoạt động quá mức hay có nguyên nhân bất thường, thì trở thành bệnh lý. Đông y có các bệnh chứng nôn như sau:

    Ẩu là nôn ra thức ăn có phát ra tiếng kêu. Mửa hay thổ đồ ăn trong dạ dày tháo ra ngoài dễ dàng mà không phát ra tiếng kêu.
    Can ẩu là nôn khan, chỉ có tiếng oẹ mà không có thức ăn, dịch nôn ra. Lợm giọng, buồn nôn là  ố  tâm
    Ế cách là thức ăn khó nuốt, xuống được thực quản hay dạ dày  phải nôn ngay ra 
    Phiên vị là thức ăn đã vào dạ dày vài tiềng mới nôn ra,  sáng ăn, chiều nôn ra,  hoặc chiều ăn tối nôn 

     Có rất nhiều nguyên nhân gây ra làm vị khí nghịch lên gây nôn mửa. Để chẩn đoán, đưa ra pháp trị và dụng phương , thầy thuốc phân biết thực chứng, hư chứng. Nhưng trên thực tế rất thường gặp các nguyên nhân phối hợp nhau, hư thực thác tạp.

                                                 
     I.NÔN MỬA DO NGOẠI TÀ""

     Bệnh phát tương đối gấp, bệnh tình tương đối ngắn, thể hiện rầm rộ và chứng không hư thì đều quy vào chứng thực. 
     Nôn mửa thực chứng  lại được chia ra 5 thể : ngoại tà, thực trệ, đờm ẩm, vị nhiệt và khí uất.

     1. Do vị hàn/cảm hàn tà
  Nôn cấp tính, bụng đầy chướng, rêu lưỡi trắng, không khát. Pháp trị : tán ẩm kết, hòa vị giáng nghịch, ngừng nôn. Dùng 

    "Tiểu Bán Hạ Thang"  Đun sắc với nước, chia làm nhiều lần uống.Nếu nôn mửa liên tục không thôi, có thể dùng Sinh bán hạ chừng 6-12 gam. * Gia giảm
     - Vị hư hàn: gia Đảng sâm, Phục linh, Trần bì
     - Nê trệ : gia Chỉ thực hoặc Chỉ xác, Lục khúc, Mạch nha
   " Bán Hạ Can Khương Tán"  "Tiểu Bán Hạ Thang"  bỏ Gừng sống gia Can khương. Ôn vị tán hàn mạnh hơn, chữa nôn khan hoặc nôn ra dãi.
    "Tiểu Bán Hạ Gia Phục Linh   Trị nôn mửa không ngừng; không ăn uống mà vẫn nôn mửa ra nước không. 

    2. Do  cảm biểu hàn /nội thấp 
      Sốt sợ rét, đau đầu, bụng ngực đầy tức đau kèm theo nôn .Pháp trị :  giải biểu, hòa trung, lý khí hóa, chỉ ẩu. Bài thuốc:
      "Hoắc Hương Chính Khí Tán Gia giảm : thực tích nặng,  bụng đầy tức bỏ Táo, Cam thảo. Gia Thần khúc, Kê nội kim

    3. Do thử thấp
     Âu thổ tâm phiền, miệng khát, mình nóng, mạch nhu. Về mùa hè , nắng nóng , nôn cấp tính, buồn lợm nôn khan,
muốn đi ngoài không đi được, vùng bụng đau chướng, buồn bực không yên. Pháp trị : thanh thử trừ thấp, trị uế, giải độc, ngừng nôn. 
     "Ngọc Khu Đan" Thuốc thành phẩm, mỗi lần 1 - 2 gam uống với nước đun sôi, lúc cần ngày uống 2-3 lần. 

    4. Do vị nhiệt, thấp đàm , uất khí 
      Tuỳ chứng để dùng bài thuốc có gia giảm  
       " Nhị Trần Thang" gia vị
        + Do vị nhiệt
  : Ần vào là mửa ngay, miệng hôi, khát nước, ưa uống nước lạnh, tiểu tiện đỏ, đại tiện bí, rêu lưỡi vàng, mạch sác
        Pháp trị : thanh vị nhiệt , hoá đàm , trị nôn . 
        Gia Chi tử , Hoàng liên, Lô căn, trúc , diệp , Cát cánh , Sinh khương
        + Do thấp đàm : nôn nhiều ra nhiều nước trong
        Pháp trị :  kiện tỳ, táo thấp , hoá ẩm , chỉ ẩu. 
         Gia : thương truật, Bạch truật
        + Do uất khí : Nôn mửa ra sau khi uất giận, ngực buồn, sườn căng, nặng thì đau, ợ hơi không ăn, mạch trầm huyền hoặc sáp.
         Pháp trị :  kiện tỳ, táo thấp, hoá ẩm, chỉ ẩu.  
         Gia : Chỉ xác , Hậu phác , Tô diệp , Tô ngạch, Sa nhân , Thần khúc

    5. Do cảm thiếu dương kinh chứng 
   
 M
iệng khô, họng khô, mắt hoa, sợ gió, thoạt nóng, thoạt rét, ngực sườn đầy tức, biếng ăn, lòng phiền, hay nôn. Pháp trị : Hòa giải thiếu thương, sơ can lý tỳ, điều hòa tỳ vị chỉ ẩu. Dùng bài 
    " Tiểu Sài Hồ Thang"

    6. Do thấp nhiệt 
    Vị khí bất hòa, thượng vị đầy tức, nôn khan. Bệnh tại trường vị nên  sôi bụng, tiêu chảy cấp tính,  rêu lưỡi vàng mỏng, nhớt, mạch huyền tế sác. Pháp trị: hòa vị, giáng nghịch, khai kết trừ bi, chỉ ẩu. Dùng bài
     "Bán Hạ Tả Tâm Thang" . Gia giảm  
- Thấp nhiệt tích trung tiêu : nôn và đầy tức bụng bỏ Đảng sâm, Can khương, Đại táo, Cam thảo. Gia Chỉ thực, Sinh khương để giáng nghịch chỉ ẩu tiêu mãn.
- Viêm ruột cấp, sốt, nôn, bụng sôi, bụng đầy, tiêu chảy, mệt mỏi, rêu lưỡi vàng, mạch huyền tế, sác. Bụng đau nôn nhiều  hợp với
     "Tả Kim Hoàn" để thanh nhiệt hòa vị cầm nôn, giảm đau. 

    7. Do đàm ẩm
     Đởm vị bất hoà, đờm nhiệt nhiễu ở trong gây hư phiền không ngủ, hoặc nôn nấc, tim đập không yên, điên giản.  Bệnh mạch vành, cao huyết áp nguyên phát, viêm dạ dày, loét tá tràng, viêm phế quản, hội chứng tắt dục tuổi già, trẻ nhỏ kinh phong.Mửa ra đờm rãi, đầu choáng, tim đập mạnh, ngực đầy, ăn không xuống được, mạch huyền hoạt, rêu lưỡi trắng nhớt. Pháp trị   Lý khí hoá đờm, thanh đởm hoà vị, giáng nghịch chỉ ẩu . Dùng bài
    "Ôn Đởm Thang"     

   II.NÔN MỬA DO THỨC ĂN 
 
    1. Ngộ độc thức ăn 
     
Ngộ độc thức ăn, nôn cấp tính, nôn khan, muốn đi ngoài không đi được, bụng đau chướng, đầy, ợ hơi, nuốt chua, ngại ăn, ăn vào càng nặng, buồn bực không yên, mạch thực đại, rêu lưỡi dầy và nhớt. Pháp trị  Trị uế, giải độc, ngừng nôn. Bài thuốc
    "Ngọc Khu Đan"
     2. Do thực trệ
    Ăn uống không điều độ, hoặc ăn quá khẩu phần của sức tiêu hoá, chất ăn đình trệ lại không tiêu hóa, ậm ạch buồn nôn. Thực tích  thường gặp ở trẻ em và người tỳ vị hư hàn, vị khí suy yếu.  Pháp trị : tiêu tích hòa vị, thanh nhiệt lợi thấp, chỉ ẩu. Dùng bài 
    " Đại Bán Hạ Thang"

    III.NÔN MỬA THUỘC HƯ CHỨNG

    Bệnh kéo dài do tỳ vị hư hoặc chứng thực kéo dài thành hư. Ăn uống hơi nhiều, là mửa ngay, thỉnh thoảng lại mửa, mỏi mệt không có sức miệng khô khát, ưa ẩm, ghét lạnh, nặng thì tay chân không ấm, đại tiện lỏng, mạch thường nhu nhược.Chứng “ẩu thổ” thuộc hư, tạm được chia làm hai loại vị khí hư nhược và phần vị âm bất túc
 
    1. Do tỳ vị hư hàn,
    Ăn không tiêu, đầy bụng, nôn mửa, tiêu chảy, biếng ăn, phụ nữ thai động không yên. Pháp trị : ôn bổ tỳ vị. Dùng bài 
    "Ôn Đởm Thang"    

     2. Do vị khí hư nhược
      Thường sau khi ăn uống vào, lập tức nôn mửa mạnh. 
 Pháp trị : tráng vị chỉ ẩu (Mạnh phủ vị, ngừng nôn mửa). Dùng bài
      " Đại Bán Hạ Thang"
      " Cam Thảo Tả Tâm Thang"  là bài "Bán Hạ Tả Tâm Thang" tăng Cam thảo, trị chứng vị hư sinh đầy bụng trị vị khí hư nhược. 
 "Bán Hạ Tả Tâm Thang"  trị  khí kết sinh đầy bụng, rối loạn tiêu hóa, bụng sôi tiêu chảy, bứt rứt, nôn khan
      3. Do vị âm hư : Miệng khô, họng ráo, nôn mửa trở đi trở lại, không muốn ăn uống, lưỡi đỏ ít tân dịch, mạch thường tế sác vô lực

      IV.NÔN MỬA DO THAI NGHÉN

           "Bán Hạ Hoàn  Trị phụ nữ có thai bị nôn mửa quá nhiều
            "Bán Hạ Phục Linh Thang" : trị phụ nữ có thai mà muốn nô

                                               BS Phạm Thị Mai - 
                           Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh Viện Đà Nẵng


         
CÁC BÀI THUỐC CHỮA NÔN ĐÔNG Y ( 16-06-2018 )
 SUCKHOELOISONG.VN:   Nôn là triệu chứng của nhiều bệnh. Nôn do tích trệ thức ăn do thương thực , do trúng thực , do thai nghén, do rối loạn tiền đình ...Sau đây là các bài thuốc chữa nôn theo từng thể loại bệnh : "Bảo Hoà Hoàn"" Bán Hạ Phục Linh Thang" " Bán Hạ Tả Tâm Thang"" Bán Hạ Thăng Ma Bạch Truật Thang"... 


CÁC BÀI KHÁC
Để lại tin nhắn để được tư vấn