BỆNH TIÊU HOÁ » Xử lý triệu chứng

NÔN MỬA ( ẨU THỔ )


BS Phạm Thị Mai -  Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh Viện Đà Nẵng : Về sinh lý học nôn mửa là một phản xạ bảo vệ cơ thể, nhằm tống những chất có hại ra khỏi dạ dày.  Nhưng nếu phản xạ này hoạt động quá mức hay có nguyên nhân bất thường, thì trở thành bệnh lý.  Về lý luân đông y ; có rất nhiều nguyên nhân gây ra làm vị khí nghịch lên gây nôn mửa. Để chẩn đoán, đưa ra pháp trị và dụng phương , thầy thuốc phân biết thực chứng , hư chứng . Nhưng trên thực tế rất thường gặp các nguyên nhân phối hợp nhau , hư thực thác tạp

                         NÔN MỬA ( ẨU THỔ )
                                                        BS Phạm Thị Mai - 
                           Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh Viện Đà Nẵng


     Về sinh lý, nôn mửa là một phản xạ bảo vệ cơ thể, nhằm tống những chất có hại ra khỏi dạ dày.
     Nhưng nếu phản xạ này hoạt động quá mức hay có nguyên nhân bất thường, thì trở thành bệnh lý 

    Nôn, Đông y gọi là  ẩu, tình trạng thức ăn, dich từ trong dạ dày bị tống ra khỏi miệng, có phát ra tiếng kêu.
    Nôn khan là  can ẩu,  chỉ có tiếng ọc, oẹ  mà không có thức ăn , dịch theo ra. 
    Lợm giọng, buồn nôn là  ố  tâm
    Mửa, Đông y gọi là thổ. Mửa là tình trạng thức ăn, dich từ trong dạ dày tự nhiên tháo ra khỏi miệng dễ dàng mà không phát ra tiếng kêu.
    É cách  là thức ăn nuốt qua họng rồi , nhưng không xuống được vị , phải nôn ngay ra 
    Phiên vị là ; thức ăn đã vào dạ dày vài tiềng mới nôn ra . sáng ăn , chiều nôn ra. hoặc chiều ăn tối nôn 

     Về lý luân đông y ; có rất nhiều nguyên nhân gây ra làm vị khí nghịch lên gây nôn mửa. Để chẩn đoán, đưa ra pháp trị và dụng phương , thầy thuốc phân biết thực chứng , hư chứng . Nhưng trên thực tế rất thường gặp các nguyên nhân phối hợp nhau , hư thực thác tạp

                                                 
                                                   NÔN MỬA DO NGOẠI TÀ

     Bệnh phát tương đối gấp, bệnh tình tương đối ngắn, thể hiện rầm rộ  và chứng không hư thì đều quy vào chứng thực. 
     Non mửa thực chứng  lại được chia ra 5 thể : ngoại tà, thực trệ, đờm ẩm, vị nhiệt và khí uất.

 1. Do vị hàn/ cảm hàn tà :  nôn cấp tính , bụng đầy chướng, rêu lưỡi trắng, không khát.
           * Pháp trị : tán ẩm kết, hòa vị giáng nghịch, ngừng nôn

TIỂU BÁN HẠ THANG
Đun sắc với nước, chia làm nhiều lần uống,
Nếu nôn mửa liên tục không thôi, có thể dùng Sinh bán hạ chừng 6-12 gam.
* Gia giảm
- Vị hư hàn: gia Đảng sâm, Phục linh, Trần bì
- Nê trệ : gia Chỉ thực hoặc Chỉ xác, Lục khúc, Mạch nha

BÁN HẠ CAN KHƯƠNG TÁN 
là TIỂU BÁN HẠ bỏ Gừng sống gia Can khương,
* Tác dụng ; ôn vị tán hàn mạnh hơn
* Chủ trị : chữa nôn khan hoặc nôn ra dãi.

TIỂU BÁN HẠ GIA PHỤC LINH

   Trị nôn mửa không ngừng; tuy không ăn uống mà vẫn nôn mửa ra nước không. 

2. Do  cảm biểu hàn /nội thấp :  sốt sợ rét, đau đầu, bụng ngực đầy tức đau kèm theo nôn .
    * Pháp trị :  giải biểu, hòa trung, lý khí hóa , chỉ ẩu . Bài thuốc :

 HOẮC HƯƠNG CHÍNH KHÍ TÁN 
    Gia giảm : thực tích nặng,  bụng đầy tức bỏ Táo, Cam thảo. Gia Thần khúc, Kê nội kim

3. Do thử thấp
     * Triệu chứng ;  ẩu thổ tâm phiền, miệng khát, mình nóng, mạch nhu. Về mùa hè , nắng nóng , nôn cấp tính, buồn lợm nôn khan,
muốn đi ngoài không đi được, vùng bụng đau chướng, buồn bực không yên.
     * Pháp trị : thanh thử trừ thấp, trị uế, giải độc, ngừng nôn.
    NGỌC KHU ĐAN
   Thuốc bào chế sẵn, có bán ở hiệu thuốc đông y dược , mỗi lần 1 - 2 gam uống với nước đun sôi, lúc cần ngày uống 2-3 lần. 

4. Do vị nhiệt, thấp đàm , uất khí 
         Dùng bài thuốc 
      NHỊ TRẦN THANG  
gia vị

         + Do vị nhiệt
  : Ần vào là mửa ngay, miệng hôi, khát nước, ưa uống nước lạnh, tiểu tiện đỏ, đại tiện bí, rêu lưỡi vàng, mạch sác
        Pháp trị : thanh vị nhiệt , hoá đàm , trị nôn . 
        Gia Chi tử , Hoàng liên, Lô căn, trúc , diệp , Cát cánh , Sinh khương
        + Do thấp đàm : nôn nhiều ra nhiều nước trong
        Pháp trị :  kiện tỳ, táo thấp , hoá ẩm , chỉ ẩu. 
         Gia : thương truật, Bạch truật
        + Do uất khí : Nôn mửa ra sau khi uất giận, ngực buồn, sườn căng, nặng thì đau, ợ hơi không ăn, mạch trầm huyền hoặc sáp.
         Pháp trị :  kiện tỳ, táo thấp, hoá ẩm, chỉ ẩu.  
         Gia : Chỉ xác , Hậu phác , Tô diệp , Tô ngạch, Sa nhân , Thần khúc

5. Do cảm thiếu dương kinh chứng : miệng khô, họng khô, mắt hoa, sợ gió, thoạt nóng, thoạt rét, ngực sườn đầy tức, biếng ăn, lòng phiền, hay nôn.
          Pháp trị : Hòa giải thiếu thương, sơ can lý tỳ, điều hòa tỳ vị chỉ ẩu. Dùng bài 
          TIỂU SÀI HỔ THANG

6. Do thấp nhiệt : vị khí bất hòa, thượng vị đầy tức, nôn khan. Bệnh tại trường vị nên  sôi bụng, tiêu chảy cấp tính,  rêu lưỡi vàng mỏng, nhớt, mạch huyền tế sác. 
           pháp trị  : hòa vị, giáng nghịch, khai kết trừ bi, chỉ ẩu. Dùng bài
         BÁN HẠ TẢ TÂM THANG  Gia giảm ;  
- Thấp nhiệt tích trung tiêu : nôn và đầy tức bụng bỏ Đảng sâm, Can khương, Đại táo, Cam thảo. Gia Chỉ thực, Sinh khương để giáng nghịch chỉ ẩu tiêu mãn.
- Viêm ruột cấp, sốt, nôn, bụng sôi, bụng đầy, tiêu chảy, mệt mỏi, rêu lưỡi vàng, mạch huyền tế, sác.
- Bụng đau nôn nhiều ; hợp với TẢ KIM HOÀN  để thanh nhiệt hòa vị cầm nôn, giảm đau. ( Thường dùng cho bệnh cấp tính ) 

7. Do đàm ẩm : đởm vị bất hoà, đờm nhiệt nhiễu ở trong gây hư phiền không ngủ, hoặc nôn nấc, tim đập không yên, điên giản.  Bệnh mạch vành, cao huyết áp nguyên phát, viêm dạ dày, loét tá tràng, viêm phế quản, hội chứng tắt dục tuổi già, trẻ nhỏ kinh phong.Mửa ra đờm rãi, đầu choáng, tim đập mạnh, ngực đầy, ăn không xuống được, mạch huyền hoạt, rêu lưỡi trắng nhớt.
         Pháp trị   Lý khí hoá đờm, thanh đởm hoà vị, giáng nghịch chỉ ẩu . Dùng bài
         ÔN ĐỞM THANG      

                                          NÔN MỬA DO THỨC ĂN 
 
1. Ngộ độc thức ăn : 
ngộ độc thức ăn, nôn cấp tính,  buồn lợm nôn khan, muốn đi ngoài không đi được, vùng bụng đau chướng, buồn bực không yên. Ngực bụng trướng đầy, ợ hơi, nuốt chua, ngại ăn, ăn vào càng nặng, mạch thực đại, rêu lưỡi dầy và nhớt. 
         Pháp trị  Trị uế, giải độc, ngừng nôn.  Bài thuốc
         NGỌC KHU ĐAN

2. Do thực trệ :ăn uống không điều độ, hoặc ăn quá khẩu phần của sức tiêu hoá, chất ăn đình trệ lại không tiêu hóa, ậm ạch buồn nôn . Thực tích  thường gặp ở trẻ em và người tỳ vị hư hàn , vị khí suy yếu. 
     Pháp trị : Tiêu tích hòa vị, thanh nhiệt lợi thấp, chỉ ẩu . Dùng bài 
        ĐẠI BÁN HẠ THANG


                                                     NÔN MỬA THUỘC HƯ CHỨNG

Bệnh kéo dài do tỳ vị hư hoặc chứng thực kéo dài thành hư. Chứng “ẩu thổ” thuộc hư, tạm được chia làm hai loại vị khí hư nhược và phần vị âm bất túc.
Ăn uống hơi nhiều, là mửa ngay, thỉnh thoảng lại mửa, mỏi mệt không có sức miệng khô khát, ưa ẩm, ghét lạnh, nặng thì tay chân không ấm, đại tiện lỏng, mạch thường nhu nhược.
 
1. Do tỳ vị hư hàn, ăn không tiêu, đầy bụng, nôn mửa, tiêu chảy, biếng ăn, phụ nữ thai động không yên.
      Pháp trị : ôn bổ tỳ vị . Dùng bài
      ÔN VỊ ẨM
2. Do vị khí hư nhược, mắc chứng nôn mửa, sau khi ăn uống, lập tức phiên vị nôn mửa mạnh. Nếu bệnh phát sinh do cơ chế tỳ vị hư nhược mạn tính,
     Pháp trị : tráng vị chỉ ẩu (Mạnh phủ vị, ngừng nôn mửa). Dùng bài
ĐAỊ BÁN HẠ THANG
CAM THẢO TẢ TÂM THANG :
là bài BÁN HẠ TẢ TÂM THANG tăng Cam thảo , trị vị khí hư nhược, khí kết sinh đầy bụng, rối loạn tiêu hóa, bụng sôi tiêu chảy, bứt rứt, nôn khan.Cam thảo tả tâm thang trị chứng vị hư sinh đầy bụng cho trọng dụng Cam thảo để bổ trung khí
3. Do vị âm hư : Miệng khô, họng ráo, nôn mửa trở đi trở lại, không muốn ăn uống, lưỡi đỏ ít tân dịch, mạch thường tế sác vô lực

                                            NÔN MỬA DO THAI NGHÉN

BÁN HẠ HOÀN : Trị phụ nữ có thai bị nôn mửa quá nhiều
BÁN HẠ PHỤC LINH THANG : trị phụ nữ có thai mà muốn nô

                                               BS Phạm Thị Mai - 
                           Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh Viện Đà Nẵng


                                                                                          


CÁC BÀI KHÁC
Để lại tin nhắn để được tư vấn