THẦN KINH VÀ TÂM THẦN » Tâm và chữa bệnh tâm

TẠNG TÂM, SINH LÝ VÀ BỆNH LÝ


BS  PHẠM THỊ MAI : Trong cơ thể, Tâm là đại chủ của 5 tạng 6 phủ. Theo học thuyết Tạng tượng thì Tâm có 2 phần, Phần tạng là cấu trúc của tim, mạch, huyết. Phần này hữu hình, nhìn thấy được.  Phần tượng là chức năng của tim, là tâm khí, sinh lực của tim. Phần này vô hình, không nhìn thấy được.Tâm hữu hình và vô hình đêu liên quan chặt ché với vai trò Tâm chủ huyết mạch Tâm vô hình còn có các hoạt động tinh thần, tình cảm của con người. Tâm là chỗ ở của tinh thần, làm chủ thần minh   



TẠNG TÂM, SINH LÝ VÀ BỆNH LÝ
                         BS  PHẠM THỊ MAI
      Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh viện Đà Nẵng

   
       Để  tìm hiểu về nguyên nhân , bệnh biến của các bệnh tâm thần trong Đông y , chúng ta cần có những hiểu biết cơ bạn về các tạng liên quan nhiều nhất , đó là tạng Tâm , Can và Đởm

I.TẠNG TÂM LÀ GÌ

Trong cơ thể, Tâm là đại chủ của 5 tạng 6 phủ. Theo học thuyết Tạng tượng thì Tâm có 2 phần,
- Phần tạng là cấu trúc của tim, mạch, huyết. Phần này hữu hình, nhìn thấy được.
- Phần tượng là chức năng của tim, là tâm khí, sinh lực của tim. Phần này vô hình, không nhìn thấy được.
Tâm hữu hình và vô hình đêu liên quan chặt ché với vai trò Tâm chủ huyết mạch Tâm vô hình còn có các hoạt động tinh thần, tình cảm của con người. Tâm là chỗ ở của tinh thần, làm chủ thần minh           

II.TẠNG TÂM TRONG KINH DỊCH VÀ NGŨ HÀNH

    Theo học thuyết Kinh Dịch và học thuyết Ngũ Hành Tạng Tâm ứng với quẻ Ly của Hậu thiên bát quái. Tạng Tâm  thuộc hỏa. thái dương trong dương.
    Tượng của quẻ Ly là  |:| lửa.  Ly thuộc dương, tương trưng cho lửa, ánh sáng, mặt trời, thái dương đều thuộc dương, thuộc hoả.
     Con người sinh ra đượcThủy làm ‘tinh’, được Hỏa làm ‘thần’, ‘tinh’ và ‘thần’ hợp lại khí tụ mà thành có hình. ‘Tinh’ làm nên hình, ‘thần’ phụ bám vào hình, khí tan thì ‘thần’ trở về chỗ không.
      Về phương diện dưỡng sinh và trị bệnh cho tạng Tâm lưu ý
      - Chủ quẻ Ly |:| là hai hào dương bên ngoài, hào âm bên trong. Hàm nghĩa ngoài mạnh mà trong mềm thuận để nuôi dưỡng ở trong.mới tốt,  mới chính bền, rồi sau được hanh thông, cát tường.
      - Lửa thì tính bốc lên, càng lên thì càng mất nóng, cho nên lấy nuôi giữ lửa cho tốt. Nếu để lửa mạnh thiêu đốt, thì trong khoảnh khắc sẽ tiêu tán, tận diệt, không còn lại gì nữa.
      - Quẻ Khảm thì mạnh ở trong, lấy cương kiên mà đi ra ngoài; Tính thủy thì thấm xuống, càng xuống càng hãm lại cho hoả, cho nên lấy sự thông thoát làm tốt. Sự bám víu thuỷ hoả lẫn nhau : lợi về sự giữ vững chính bền, hanh thông. Đó là nguyên lý thuỷ hoả ký tế.

II.CHỨC NĂNG SINH LÝ VÀ BỆNH LÝ CỦA TẠNG TÂM

1.Tâm tàng thần, tâm chủ thần chí

    Tâm tàng thần, ý nói  tâm là nơi trú ngụ của tinh thần. Biểu hiện con người có thần hay thất thần ( sống hay thất sắp chết), thể hiện qua ánh mắt, lời nói chuẩn, cử chỉ và thái độ giao tiếp đúng mực, đúng hoàn cảnh.
      Tâm chủ thần chí là chủ các các hoạt động về tinh thần và tư duy. Thể hiên con người thông minh , tiếp thu thông tin tốt, phản ứng nhạy bén với các hoàn cảnh, môi trường … hay con người  tiếp thu kém, chậm hiểu , thậm chi tinh thần kém bị xếp loại ngu, đần...
     Tâm khí và tâm huyết đầy đủ thì tinh thần sáng suốt, Tâm bênh có 3 dạng liên quan đến chức năng tinh thần 

- Tâm hoả cang thịnh
     Do nội thương ngũ chí bị uất hoá hoả , hoặc lục dâm truyền vào lý hoá hoả, hoặc ăn nhiều thức ăn cay nóng , uống rươu là nhiệt thịnh bên trong, tâm hoả bốc lên, âm huyết bị đốt, tâm thần không yên, hoảng hốt , mất ngủ.bứt rứt, tim hồi hộp, ác mộng, hoặc khí loạn gây rối loạn thần minh. Các bệnh điên cuồng  do tâm hoả thịnh về mùa hè có tỷ lệ phát bệnh rất cao và triệu chứng cuồng dữ thường xảy ra.

-Tâm khí hư  tinh thần hay hoảng hốt, ưa tĩnh, ghét ồn ào.chỉ muốn ở một mình. Nặng thì cười khóc thất thường, nói nhảm một mình

-Tâm khí tâm huyết lưỡng hư

       Chứng hư do khí huyết hư tổn, thần không an trú ở chính huyết, lờ đờ chậm phản ứng, không muốn tiếp xúc, hỏi không nói, gọi không thưa, lầm lì, buồn rầu, mất ngủ, ảo giác, nghi ngờ…
      Chứng thực/hư  huyết ứ, khí kém lưu thông, hạ hãm xuống, kinh mạch bế tắc, nên  tặc phong ( quỷ chú tà khí, tinh vật ác qủy) dễ xâm nhập, làm người bệnh hoảng hốt, sợ sệt, không dám tiếp xúc với mọi người

2.Tâm chủ huyết

     Tâm chủ huyết mạch nuôi dưỡng toàn thân nhờ sự thúc đẩy của tâm khí cho huyết đi theo mạch máu nuôi dưỡng toàn thân. Tạng tâm hoạt động tốt, toàn thân được nuôi dưỡng tốt, biểu hiện ở nét mặt hồng hào, tươi nhuận
    Nếu tâm khí yếu , Khí là soái của huyết. Khí của Tâm bất túc, không đủ sức để vận chuyển huyết, huyết không đủ để chuyển tải khí cho toàn cơ thể, thì sắc mặt xanh xao và sự bảo vệ bên ngoài kém gây tự hãn.
      Nếu tâm huyết kém, sắc mặt nhợt nhạt, nếu huyết dịch bị ứ trệ xuất hiện các chứng ứ huyết

      Các bệnh lý liên quan đến chức năng tâm chủ huyết :

    -Suy tim ; sắc mặt trắng nhơt,môi nhợt, móng tay thâm,  nặng tức vùng ngực,  đoản hơi, yếu sức , nhất là khi hoạt động càng thấy mệt mạch hư nhược
    -Tai biến bệnh tim mạch gây tử vong có tỷ lệ tăng đột biến vào mùa hè – theo tạp chí  "La Nouvelle Presse Médicale" tập 2, số 5, ngày 3-2-1973. Máy ghi biểu đồ động lực tim và mạch cho thấy chu kỳ biên độ đạt mức tối đa vào  11-13g (giờ Ngọ) – theo tạp chí "Kochmicheskaia Biologia I Meditsima" số 1, năm 1972 . Nguyên do tâm thuốc Thái dương, mùa hè,  buổi trưa , thời gian nhiệt khí,trong mặt trời – thái dương hệ hệ đang cực thịnh, lại gặp bệnh lý thuộc tâm hoả , nên hoả gặp hoả tắc  hoạ.
    -Xung huyết, xuất huyết trong viêm nhiễm là dấu hiệu hỏa khí của tâm vượng.

3.  Tinh thần ảnh hưởng đến tim mạch
    Chí của Tâm là hỷ, vui mừng.
    - Vui mừng quá hại tâm , Hỏa khí bùng lên, da mặt đỏ, hồng, mạch nhảy nhanh hơn, Tim đập mạnh hơn... sau đó Tâm Hỏa suy yếu dột ngột , vì bị kích thích, (mặt nhợt nhạt, vã mồ hôi, lạnh người trụy mạch, tim đập chậm, yếu... Nhiều người bất ngờ trúng số độc đắc, quá vui mừng (Tâm Hỏa bùng lên) có thể ngất hoặc chết (Tâm Hỏa suy).
     -Căng thẳng quá hại tim mạch  Bác sỹ tại Massachusetts, trắc nghiệm gây ra sự căng thẳng tinh thần trên 1.000 người. Theo dõi thấy Tim hoạt động thay đổi bơm máu mạnh hơn hoặc ít hơn. Huyết quản nở ra,hoặc co vào. Các trường hợp áp huyết tăng cao, tim phải làm việc rất mệt .Tinh trạng này có thể gây tai nạn cho tim mạch.

4. Huyết  mạch ảnh hưởng đến tinh thần
    -Chứng hư  do khí huyết hư tổn, thần không an trú ở chính huyết, lờ đờ chậm phản ứng, không muốn tiếp xúc, hỏi không nói, gọi không thưa, lầm lì, buồn rầu, mất ngủ , ảo giác, nghi ngờ…
    -  Huyết không đưa đến não đầy đủ , váng đầu , ù tai , hoa mắt , mệt mỏi, chóng mặt , hay quên, mất ngủ, giảm hay mất khả năng làm việc trí não

III. NHỮNG BIỂU HIỆN HỎA KHÍ CỦA TẠNG TÂM

1.Tinh thần 
    Tâm hoả cang thịnh do nội thương ngũ chí bị uất hoá hoả , hoặc lục dâm truyền vào lý hoá hoả, hoặc ăn nhiều thức ăn cay nóng , uống rươu là nhiệt thịnh bên trong, tâm hoả bốc lên, âm huyết bị đốt, tâm thần không yên, hoảng hốt , mất ngủ.bứt rứt, tim hồi hộp, ác mộng, hoặc khí loạn gây rối loạn thần minh 

2. Thái độ  
     Chí của Tâm là hỷ, tiếng của tâm là tiếng cười
     - Rượu uống vào, kích thích Hỏa khí làm người ta vui vẻ , cười nói , bốc đồng.
    - Người điên dạng hưng phấn, Hỏa khí vượng lên, làm người đó nói cười luôn miệng.
    -Tâm suy kém, không tàng được thần ( Trong trường hợp bệnh về não, bệnh tâm thần) người ta không làm chủ được tiếng cười, có khi mất hẳn tiếng nói, tiếng cười/\.

3.Quan sát lưỡi
    Vì tâm khai khiếu ở lưỡi

-Lưỡi đỏ là dấu hiệu Hỏa của Tâm vượng.
- Lưỡi lở, dộp, nứt nẻ, viêm (sưng)... là dấu hiệu Hỏa của Tâm vượng.
- Miệng có vị đắng (lưỡi đắng) là dấu hiệu Hỏa của Tâm vượng.
- Lưỡi nhạt là dấu hiệu Hỏa của Tâm suy.
- Lưỡi có điểm , mảng bầm tím ; tâm huyết ứ 

4. Xem biểu hay lý nhiệt của tâm
- Tâm hoả vượng biểu chứng: thầy thuốc sờ da đầu mặt, trán, ngực thấy nóng
- Tâm hoả vượng lý chứng: người bệnh cảm thấy nóng bên trong đầu, nóng trong ngực.

 5. Sắc của Tâm là sắc đỏ.
-  Sang đinh, mụn bọc, apxe, vết thương…có bểu hiện viêm nhiệt, tấy đỏ xung huyết là thuộc dương chứng .
- Môi trường có nền  ánh sáng đỏ, nhịp tim và huyết áp người tăng thêm 17% - theo  giáo sư Halôtunônfat, đại học Abôđôn (Canada)
- Những người bệnh về chức năng Tim đều khó chịu với màu đỏ. Đó là kết luận của Bệnh viện Berlin (CHDC Đức) nghiên cứu qua 3.000 người. Màu đỏ kích thích, gây nguy hại cho người đang bị bệnh tim, theo Mac Luyxiê, nhà tâm lý học Thụy Sĩ

6. Nhiệt, Hỏa khí và mồ hôi

 các bệnh về Hỏa khí và nhiệt khí đều liên hệ với Tâm. Mồ hôi là thuỷ dịch của Tâm dùng để chế ngự Hỏa khí
- Hỏa khí ở người là khả năng đề kháng lại với nhiệt khí bên ngoài.Khi tà khí xâm nhập , hoả khí của cơ thể chống đỡ lại gây phản ứng sốt Sốt mà có mồ hôi là dùng hiệu tốt: chính khí mạnh, đuổi được tà ra ngoài
- Sốt mà không có mồ hôi là dấu hiệu nhiệt tà mạnh hơn chính khí.
- Khi gặp nhiệt khí, hỏa khí bị kích thích, xung vượng để rồi sau đó bị suy yếu dễ rơi vào trạng thái mất đề kháng gây ra trúng nắng, say nóng...
- Tự hãn hoặc đạo hãn hoặc mồ hôi lạnh tự ra trong đó có một phần beuur hiện thủy của tâm suy.
- Vào buổi sáng và trưa, người bệnh có chứng hỏa vượng nặng lên, ngược lại người  bệnh có chứng hỏa suy thì thuyên giảm

                                                                                    BS  PHẠM THỊ MAI



CÁC BÀI KHÁC
Để lại tin nhắn để được tư vấn