THOÁI HOÁ CỘT SỐNG » Thoát vị đĩa đệm

THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM - NGUYÊN NHÂN


   BS  PHẠM THỊ MAI : thoát vị đĩa đệm cột sống, chèn ép một hay nhiều các bộ phận như: rễ thần kinh, mạch máu, tuỷ sống… gây nhiều biến chứng đau dây thần kinh ngoại biên ,tê  liệt, hay mất phản xạ đại tiểu tiện.  Sự đa dạng của các loại  thoát vị tạo sự đa dạng về hình thái  lâm sàng của bệnh này . Chẩn đoán dạng thoát vị , định khu tổn thương do thoát vị rất cần thiết để tiên lượng và định hướng điều trị 

THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM - NGUYÊN NHÂN 
                      BS  PHẠM THỊ MAI
      Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh viện Đà Nẵng
 

    Thoát vị đĩa đệm thường gặp ở vị trí  cột sống thắt lưng và cột sống cổ. Thoát vị đĩa đệm là tình trạng nhân keo của đĩa đệm thoát ra ngoài một phần hay toàn bộ. nằm ở các vị trí bất thường, gây chèn ép một hay nhiều các bộ phận như: rễ thần kinh, mạch máu, tuỷ sống…

    I.CẤU TRÚC CỦA ĐĨA ĐỆM

     Đĩa đệm hình cầu hơi dẹt theo chiều trên- dưới, nằm trong khoang đĩa đệm ( là khớp gian đốt ). Chiều cao của  đĩa đệm chừng 3 mm, bằng 1/5 chiều cao đốt sống cổ, 1/5 chiều cao đốt sống ngực và 1/3 chiều cao đốt sống thắt lưng. Cấu trúc đĩa đệm từ ngoài vào trong bao gồm

 1.  Các tấm sụn tận cùng : tiếp giáp với mâm sụn của thân đốt sống ; cấu tạo bởi collagen, can xi, nước và proteoglycan; có chức năng bảo vệ bề mặt sụn và thân xương đốt sống khỏi bị nhân nhầy ép vào và bảo vệ đĩa đệm khỏi bị nhiễm khuẩn từ xương đi tới.

2.  Bao xơ : gồm nhiều lớp vòng sợi sụn collagen dẻo và rất đàn hồi, ôm lấy nhau theo hình elip. Lớp ngoài bám vào màng xương và các dây chằng liên đốt. Lớp trong bám vào bề mặt sụn thân sống. Bao xơ bảo vệ nhân keo và chống lại lực căng cảc hướng ngang hoặc khi cột sống cúi ưỡn, nghiêng hay vặn xoắn, nhằm giữ cột sống luôn đúng trục.

 2.  Nhân keo: nằm trong bao xơ, gồm chủ yếu là các proteoglycans nằm trong  mạng lưới sợi elastin và các sợi collagen type II mịn. Proteoglycans có tính ngậm nước cao,  nhân keo chứa đựng 88% nước ở trẻ em, theo độ tuổi mất nước dần, người già chỉ còn 65% nước.. Nhân keo có áp lực hấp thu nước cao gấp 9 lần thể tích nước của nó.Khi có lực tác động, nhân keo thoát nước ra, đĩa đệm xẹp xuống, lực sẽ phân tán đều khắp mặt đĩa đệm và bị  triệt  tiêu. Khi hết lực tác động, nước lại quay trở vào nhân keo, đĩa đệm phồng to lên. Vì vậy người cao tuổi bao giờ cũng bị lùn đi so với thời thanh niên. Ban ngày lao động nặng người ta lùn hơn ban đêm cột sống được ngơi.  
 

II.CHỨC NĂNG CỦA ĐĨA ĐỆM

 1.Liên kết vững chắc các đốt sống lại với nhau:. Tấm sụn tận cùng của đĩa đệm gắn chặt vào mâm sụn ( trên bề mặt thân đốt ) bằng một lớp canxi có nhiều lỗ nhỏ trong suốt. Quanh khoang đĩa đệm giưa các đốt sống còn có các dây chằng, gân cơ bám vào đĩa đệm và  thân đốt sống

2.Chịu lực và phân tán lực : tấm sụn cùng với nhân keo và bao xơ có tác dụng phân tán lực, bảo vệ cột sống khỏi bị chấn động, hư hại  khi chịu trọng tải lớn và lực mạnh tác động từ nhiều phía

 3. Trao đổi chất : là quá trình thẩm thấu khuếch tán qua các màng sụn và bao xơ ( đĩa đệm không có mạch máu vào nuôi dưỡng). Quá trình này được bình thường phụ thuộc vào : Sự cung cấp máu cho thân đốt sống ; Tính thấm của các màng ( thuộc bản sụn tận cùng và  các màng bao xơ ); Lực thẩm thấu và lực ion của màng tế bào trong các mô đĩa đệm; Hoạt động của cơ bắp vùng cột sống.

III.NGUYÊN NHÂN THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM

     1.Do lực tác động
     Đĩa đệm đoạn cột sống cổ và thắt lưng dễ thoái hoá nhất so với các đoạn khác, do bị chịu lực nhiều. Khi các lực đẩy,nén ép,xoắn vặn mạnh vào đĩa đệm, nhân keo thoát nước ra, và thoái biến proteoglycan ( để phân tán lực) . Sau đó nước proteoglycan hồi phục lai. Đến khi nào nhân keo mất nước, mất proteoglycan không hồi phuc thì thoái hoá xảy ra. Đĩa đệm teo xẹp và giảm đàn hồi. về phần bao xơ,các vòng sụn và cholagen bị tác động lực mạnh, kéo dài làm đứt dần, cho đến khi thành lỗ rách, thì nhân đệm chui ra ngoài, chèn vào rễ thần kinh. Các tác động lực thường gặp là :

     + Chấn thương cột sống  trong giao thông, lao động, thể thao , sinh hoạt … là nguyên nhân đứng hàng đầu trong các nguyên nhân gây thoát vị đĩa đệm. Chấn thương do tai nạn
     + Bệnh nghề nghiệp : mang, vác, đẩy, kéo các vật nặng, các hoạt đông thể thao với cường độ lực tác động vào cột sống manh chiếm tỷ lệ bị thoát vị cao nhất trong nhóm tuổi lao động. Ngồi lâu lại bị rung sóc nhiều như người lái tàu lái xe đường dài, thợ may dễ thoát vị cột sống thắt lưng L4- L5 hay L5- S1
      +Tư thế xấu cho cột sống :  lực tác động vào cột sống tuy không mạnh nhưng liên tục, và kéo dài thời gian tạo nên các vi chấn thương cho đĩa đệm.Đứng ngồi lâu ở tư thế xấu cho cột sống .Tư thế cổ luôn cúi xuống như người ngồi máy tính, thợ cắt tóc, nha sĩ, thợ sơn trần, hoặc ngửa đầu lên như thợ sơn trần nhà ( ngồi quá nhiều hoặc luôn luôn làm việc ở một tư thế ít thay đổi) đĩa đệm C5 – C6 bị hư hại
      + Trọng lượng cơ thể quá mức cho phép :  khiến cột sống luôn phải gắng đỡ cơ thể.

     2.Do lão hoá
     Trên 30 tuổi, có thể sớm hơn ( ở độ tuổi 25) đĩa đệm bắt đầu suy yếu cấu trúc. Quá trình thoái hoá sinh lý này diễn ra cho đến khi có triệu chứng lâm sàng thì được gọi là bệnh thoái hoá đĩa đệm Tuổi cao dần, nhân keo cũng thoái hoá dần. Nhân keo mất nước và proteoglycan, trở nên khô, xơ hóa và phân mảnh glycosaminoglycan. Bao xơ giòn và dễ nứt, rách.…

      3. Do kém nuôi dưỡng, chăm sóc
     + Đĩa đệm không có mạch máu vào nuôi mà chỉ được nuôi dưỡng qua thẩm thấu. Vì vậy các đĩa đệm thắt lưng và cổ  sớm bị loạn dưỡng và thoái hóa tổ chức, thường bắt đầu từ tuổi 20.
     + Do cản trở trao đổi chất (thiếu vận động thể lực; nằm hay đứng, ngồi quá lâu ở một tư thế; Sự căng thẳng co thắt cơ, dây chằng ở vùng cột sống đĩa đệm...)
      + Do kém chuyển hoá ( do tuổi già , bệnh lý ), hoặc thiếu dinh dưỡng thúc đẩy quá trình thoái hoá đĩa đệm. Phụ nữ ngoài 50 tuổi do thiếu hụt estrogen canxi, hậu quả của việc mang thai và sinh nở mà không được bù đắp kịp thời và đầy đủ. 
      + Hệ xương yếu sẵn: từ thời kỳ bào thai , mẹ thiếu các chất dinh dưỡng cho xương, hoặc ở một gia đoạn nào đó của quá trình sinh trưởng, phát triền ( từ sơ sinh đến độ tuổi 25 ) , cá thể bj thiếu chăm sóc và dinh dưỡng cho cột sống 
      + Thiếu hoạt động vận động TDTT ngoài trời, thiếu vitamin D.
      + Lao động nặng quá sớm và quá sức, mang vác, gồng gánh nặng từ lúc 12, 13 tuổi, khi mà khung xương còn đang trong giai đoạn phát triển, chưa định hình, hoàn thiện.
      + Stress khiến cho tình trạng thoái hóa đốt sống cổ tăng lên.

     4. Do thoái hoá các thành phần khác của cột sống
    - Bề mặt đốt sống - diển ổ khớp bị thoái hoá tạo nên các khuyết lõm, đĩa đệm thoát vị vào đó.
    - Gai xương (osteophyte) gây kích thích vào đĩa đệm là hư hỏng , rách bao xơ, thoát vị đĩa đệm. 
    - Dây chằng sau bị giãn hay rách, khối thoát vị thoát ra sau ống sống rồi xương hoá dần thành khối cứng.

      5 Do bệnh bẩm sinh và di truyền
      -.Dị dạng đôt sống, quá ưỡn cột sống thắt lưng, gai đôi, trượt đốt sống, gù vẹo. Bất thường về cấu trúc đĩa đệm. Bề mặt sụn đót sống bị khiếm khuyết sẵn
      - Chứng loạn dưỡng sụn
      - Thoái hóa cột sống sớm,  

THOÁT VỊ ĐĨA ĐỆM - PHÂN LOẠI ( 31-12-2017 )
 BS  PHẠM THỊ MAI : THOÁT VỊ  ĐĨA ĐỆM CỘT SỐNG - PHÂN LOẠI CÁC HÌNH THÁI VÀ GIAI ĐOẠN THOÁT VỊ , BIẾN CHỨNG CỦA THOÁT VỊ .Sự đa dạng của các loại thoát vị tạo sự đa dạng về hình thái  lâm sàng của bệnh này. Phân loại thoát vị theo vị trí , giai đoạn cùng với các biểu hiện lâm sàng rất cần thiết để giải quyết nguyên nhân , biến chứng của thoát vị và đánh giá tiên lượng hồi p


CÁC BÀI KHÁC
Để lại tin nhắn để được tư vấn