BỆNH TIÊU HOÁ » Xử lý triệu chứng

THƯƠNG THỰC VÀ TRÚNG THỰC


BS Phạm Thị Mai -  Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh Viện Đà Nẵng  Thương thực và trúng thực đều do nguyên nhân thức ăn có vấn đề gây ra.. Nhưng mỗi tình trạng bệnh lý lại xảy ra khác nhau , trong các điều kiên gây bệnh khác nhau. Thương thực ( thức ăn không tiêu ) mức dộ nhẹ hơn so với trúng thực ( thức ăn nhiễm trùng, nhiễm độc). Điều kiên gây bệnh: Tỳ vị hư hàn chức năng tiêu hoá kém, thiếu sinh khí. Vị khí hư suy ( dạ dày liệt ). Lối sống thiếu vận động mà lại ăn quá dư chất. Khí hâu thời tiết , lục dâm cũng góp phần làm bệnh nặng thêm...
 
 THƯƠNG THỰC VÀ TRÚNG THỰC
                     BS Phạm Thị Mai
 
 Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh Viện Đà Nẵng


    Thương thực và trúng thực đều do nguyên nhân thức ăn có vấn đề gây ra.
    Nhưng mỗi tình trạng bệnh lý lại xảy ra khác nhau, trong các điều kiên gây bệnh khác nhau.
    Thương thực ( thức ăn không tiêu ) mức dộ nhẹ hơn so với trúng thực ( thức ăn nhiễm trùng, nhiễm độc)
    Các  diều kiên gây bệnh thường gặp là  :
                Tỳ vị hư hàn chức năng tiêu hoá kém, thiếu sinh khí
                Vị khí hư suy ( dạ dày liệt )
                Lối sống thiếu vận động mà lại ăn quá dư chất
                Khí hâu thời tiết , lục dâm cũng góp phần làm bệnh nặng thêm

                      THƯƠNG THỰC 

I. DÙNG PHÁP THỔ


 * Triệu chứng :  k
hi mới ăn xong, thức ăn mới xuống dạ dày chưa tiêu hoá,  đã thấy khó chịu, trộn trạo, ợ hơi vùng thượng quản ( từ môn vị trở lên họng ). Có cảm giác  muốn nôn oẹ 
 * Bài thuốc:

       * DIÊM THANG THÁM THỔ THANG (Thiên kim phương)
Muối ăn hoà với nước mức bão hòa, uống và ngoáy họng cho nôn.
       
      * QUA ĐẾ TÁN
(Thương hàn luận – Nam dược thần hiệu)

Qua đế
(cuông dưa đá) 1   
Xích tiểu đậu 1    Đậu xị 9 g
Mỗi vị tán mịn để riêng. Khi dùng thì hợp lại, mỗi lần 1 – 3g uống với nước sắc Đậu xị (9g). Thêm ngoáy họng cho nôn


II. DÙNG PHÁP TIÊU THỰC

   * Triệu chứng :  thức ăn đã xuống dạ dày khoảng 1 tiếng, nhưng không tiêu được nên đầy chướng , ậm ạch ,nê trệ , đau bụng, buồn nôn  gây chứng THỰC TRỆ

     BẢO HÒA HOÀN   ( Đơn khê tâm pháp )

     Sơn tra
 240g Thần khúc 80g , Bạch linh,  Bán hạ  nn 120g
    La bạc tử,  Mạch nhaTrần bìLiên kiều   nn 40g                                                                  
     Tán, hồ viên. Uống 6 - 12g / lần với  nước sắc Mạch nha sao. Hoặc sắc thang .  Gia giảm : 

1. Do  ăn tôm cua cá  : gia  Tô diệp, Kinh giới , Trần bì Mộc hương , gừng  
2. Do ăn  thịt mỡgia sơn tra thảo quả  . 
3. Do ăn  ăn trứng :  gia  gừng, tỏi, hoặc Đậu khấu Trần bì, Đậu xị, gừng
4. Do ăn  rau củ sống, rái cây:  Mộc hương, Sa nhân, Bào khương, 
5. Do án ngũ cốc : gia  Mạch nha, Cốc nha, Thần khúc, Sa nhân, Kê nội kim. 
6. Do  ăn cơm nếp:  dùng rượu sao thuốc rồi mới sắc uống     
7. Kiêm tỳ hư  :  gia Bạch truật. 
8. Nếu bệnh nhẹ hơn :  bỏ Bán hạ, La bạc tử, Liên kiều gia Bạch truật, Bạch thược 
9.Ghé đàm nhiệt   gia Bạch truật, Hậu phác, Hương phụ, Chỉ thực, Hoàng cầm

     BÌNH VỊ TÁN  

Thương truậtHậu phácTrần bì  nn 8 g  Cam thảo ( sao ) 4 g Táo 2 quả , Khương 2 lát  điều hòa tỳ vị.
Tán bột mịn mỗi lần uống 6 - 12g với nước sắc Gừng, Táo. Hoặc dạng thuốc thang . Gia giảm : 

1. Thực trệ nặng: gia  Thần khúc, Sơn tra, Mạch nha Lại phục tử (La bặc tử),
2. Nội thấp trệ / ngoại cảm hàn (nôn bụng đầy, sốt sợ lạnh ):  gia Hoắc hương, Bán hạ để giải biểu hóa trọc là  BÁT HOÁN KIM CHÍNH TÁN 
3. Thấp nhiệt nặng :  gia Hoàng cầm, Hoàng liên
4. Cả trung và hạ tiêu đều thực tích :( bụng đầy trướng , đại tiện táo kết  ) :  gia Đại hoàng, Đại phúc bì, La bạc tử, Chỉ xá để hạ khí thông tiện. 

.      * Dùng thận trọng đối với phụ nữ có thai.người già vì dễ tổn thương tân dịch, âm huyết,

   Bài thuốc: TNCC – thương thực  (Thuốc Nam Châm Cứu)

        Hương phụ 20 g  Mộc hương 16 g Trần bì, chỉ xác nn 12g , Sơn tra , Thần khúc Nn 12 g . Gia giảm :

           - Nôn mửa, ỉa lỏng :  bỏ Chỉ xác thêm Hoắc hương 16g. 
           - Phân trắng, nhiều nước:  bỏ Chỉ xác, thêm Hoắc hương, Sa nhân 12g, Can khương 4g. 
           - Phân bón tắc, mê sảng :  thêm Đại hoàng 12g. để thông phủ khí. Tỉnh thần.

  Bài thuốc NDTH  – thương thực 1 (Nam dược thần hiệu)

         Hoắc hương 1 phần Trần bì 1 phần  Hậu phác 1 phần Nước gừng 1 phần . Sắc uống

  Bài thuốc  NDTH – thương thực 2 ( Nam dược thần hiệu )

        Thanh bì 1 cân 
        Muối ăn 51ạng  
        Chích cam thảo 61ạng  - hoà vị
        Hồi hương 41ạng Nước 2bát ,  đưa khí đi xuống,  trị trướng
        Nấu khuấy liền tay cho cạn nước, để nhỏ lửa sấy khô.

 Bài thuốc NDTH  – thương thực 3 ( Nam dược thần hiệu)

         Hoài sơn sao,  Bạch chỉ tẩm mật 1 đêm sao khô. Liên nhục sao nn .
        Tán mịn,  hoàn bằng hạt đậu xanh. Uống 40 – 50 viên/ lần  với nước cơm. Có thể uống với nước sắc Trần bì. Hậu phác, nước gừng.
        * Chủ trị :  tỳ dương hư sau đợt bị thương thực hoặc trúng thức . dùng bài này để điều trị củng cố.

III. DÙNG PHÁP TẢ HẠ

* triệu chứng : tích trệ ở  tiểu tràng , đại tràng. Ăn xong đã vài tiếng , nửa ngày , bụng dưới trướng trệ,
đau quanh rốn không cho sờ nắn bụng, táo kết , nhiều ngày không đại tiện  được 

          ĐẠI THỪA KHÍ THANG   (Thưdng hàn luận)

 Đại hoàng  12g                               -tả hạ , thông tiện , tiết nhiệt,  sạch  ruột       
 Mang tiêu     9g                              - làm mềm phân, giúp Đại hoàng thông hạ dễ dàng hơn
 Chỉ thực      12g     Hậu phác  15g  hành khí tán hết tiêu kết tiêu trừ tắc đày ở bụng.

 Khi đại tiện được  thì ngừng thuốc ngay.


          TRÚNG THỰC - NHIỄM TRÙNG NHIỄM ĐỘC THỨC ĂN

I. MỨC NHẸ, TỰ XỬ LÝ TẠI NHÀ

1.Ăn phải thức ăn lạnh 
    * Triệu chứng : đau bụng từng cơn, thích chườm nóng , buồn nôn, sợ gió , sợ lạnh , chân tay lạnh , mặt trắng xanh
   * Cách chữa : nấu nước gừng tươi, vỏ quýt, lá tía tô, củ sả ( một trong 4 thứ hoặc không đủ thì 1 hay 2 thứ cũng được ( Quan trọng nhât là vị gừng tươi ). Đổ 1 bát nước vào đun sôi từ 5-7 phút , uống nóng ngày 3 lần. Đồng thời lấy 1 nắm muối hột và 2 củ gừng tươi sắt lát, rang nóng, bọc vải chườm vùng đau và quanh rốn

 2. Cảm khí hàn thấp ( ỉa chảy siêu vi thể nhẹ )

      *Triệu chứng ; sốt nhẹ, đau bụng ít, đại tiện phân rất lỏng , nhieuf lần trong ngày
     * cách chữa : Trà bạc hà Uống 3-4 tách trà bạc hà, tinh dầu bạc hà, nhai kẹo cao su. Ngăn chặn được sự tăng sinh siêu vi và tăng cường tiêu hóa thức ăn và trục xuất những khí độc trong dạ dày.

 3. Nhiễm trùng thức ăn, mức  nhẹ

     * Triệu chứng : đau bụng ít , buồn nôn, ỉa lỏng vài lần trong ngày, không sợ gió , không sợ lạnh
      * Cách chữa
              -Berberin 50 mg uống 4 - 6 / ngày ( viên 100 mg uống 2 - 3 viên /ngày. Chia 2 – 3 lần
               Trẻ em: tuỳ theo tuổi 1/2 - 3 viên 50 mg/lần x 2 lần/ngày.
               Sau đó uống nước gạo rang hoặc viên Carbophos
              - Carbophos 400 mg Người lớn : 2 viên x 4 lần/ngày. Nhai viên thuốc , uống với 1 cốc nước..
                 Trẻ em từ 3 đến 15 tuổi : 1/2 viên, 3-4 lần/ngày.
              - Nước nấu gạo rang ; nữa bát gạo tẻ , rang cháy, sắc 1 lít nước trong 15 phút. Chắt nước sắc ra.
                 Mỗi 10 phút uống lượng nước sắc bằng ½ tách trà . Sau 3-4 lẫn uống thì uống thưa ra , hết lượng nước sắc trong ngày

 4.Nhiễm độc thức ăn, dị ứng các thức ăn do cua tôm cá mực biển 
     
  *Triệu chứng : ăn hải sản, nhất là hải sản đã ươn, khoảng một vài giờ sau ăn,
                            Mức nhẹ : người nôn nao , khó chịu , ợ hơi, buồn nôn , nôn. có thế nổi mề đay 
       * Cách chữa :   Rau ngổ tươi từ 40g-80g rửa sạch ăn sống.
        Mức nặng : mệt lả , khó thở , nôn , ỉa chảy, truỵ tim mạch, cần gọi ngay xe cấp cứu 115

 5. Ngộ độc thuốc đông y
         * Triệu chứng:   Nhẹ: chóng mặt, nhức đầu, choáng váng, rạo rực khó chịu, tiếp theo là nôn mửa,
         * Cách chữa : Lấy một bát đậu xanh giã nát, đun chừng 10 phút. Lọc nước, chia làm 2 phần, uống cách nhau 1-2 giờ
            Nặng : nôn mửa nhiều, đau bụng, ỉa chảy, dần dần sắc mặt tái đi, khó thở, thở nhanh và nóng.Gọi gấp xe cấp cứu 115

 6. Ngộ độc thực phẩm có nguồn gốc đam động vật, thit , trứng , sữa

          * Triệu chứng ; sau khi ăn một vài tiếng . nhẹ ; nê trệ , chướng bụng , khó chịu
         Uống 2 muỗng dấm táo pha cùng một cốc nước ấm x 2- 3 lần / ngày


  II. TRÚNG THỰC MỨC NẶNG

  *  Triệu chứng : 

Ban đầu :  ói mửa, nôn nao khó chịu, bụng đầy hơi đau tức nặng nề, có khi đau quằn quại. Có thể không đại tiện được hoặc đại tiện ra toàn nước 
Chuyển nhanh sang tình trạng
 - Hội chứng mất nước : khô miệng , môi , mắt trúng, khát nước , nước tiểu ít, sẫm màu. ( do nôn và đi ngoài nhiều lần > 5 lần / ngày )
- Hội chứng nhiễm khuẩn: sốt cao, môi khô , lưỡi bẩn, bạch cầu đa nhân trung tính tăng , sẽ bị rất dễ dẫn đến sốc nhiễm khuẩn 
- Thần kinh ;  mệt lả, vật và hoặc  có thể co giật, 
- Trụy tim mạch :  mạch nhanh, huyết áp tụt
  * Xử lý ; tại phòng hồi sức  chống đôc của bệnh viện tuyến trên 

Mời bạn xem bài 

CẤP CỨU NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM ( 29-09-2017 )
Suckhoeloisong.vn : CẤP CỨU NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM mức độ  nặng  - Sau khi ăn hay uống một thực phẩm bị nhiễm độc, người bệnh thấy đột ngột có những triệu chứng (sau vài phút, vài giờ, có thể sau 1 ngày): - Buồn nôn, nôn và ói mửa - Đau quăn bụng - HC  mất nước : khô miệng , môi , mắt trúng, khát nước , nước tiểu ít, sẫm màu. ( do nôn và đi ngoài nhiều lần > 5 lần / ngày )- HC  nhiễm khuẩn : sốt cao , môi khô , lưỡi bẩn , bạch cầu đa nhân trung tính tăng - Mệt lả, vật và hoặc  có thể co giật, - Trụy tim mạch .

 

 

 



CÁC BÀI KHÁC
  •  NÔN MỬA ( ẨU THỔ ) (01-10-2017)
  • Để lại tin nhắn để được tư vấn