BỆNH TIÊU HOÁ » Xử lý triệu chứng

THƯƠNG THỰC VÀ TRÚNG THỰC


BS Phạm Thị Mai -  Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh Viện Đà Nẵng  Thương thực và trúng thực đều do nguyên nhân thức ăn có vấn đề gây ra.. Nhưng mỗi tình trạng bệnh lý lại xảy ra khác nhau , trong các điều kiên gây bệnh khác nhau. Thương thực ( thức ăn không tiêu ) mức dộ nhẹ hơn so với trúng thực ( thức ăn nhiễm trùng, nhiễm độc). Điều kiên gây bệnh: Tỳ vị hư hàn chức năng tiêu hoá kém, thiếu sinh khí. Vị khí hư suy ( dạ dày liệt ). Lối sống thiếu vận động mà lại ăn quá dư chất. Khí hâu thời tiết , lục dâm cũng góp phần làm bệnh nặng thêm...
 
 THƯƠNG THỰC VÀ TRÚNG THỰC
                     BS Phạm Thị Mai
 
 Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh Viện Đà Nẵng


    Thương thực và trúng thực đều do nguyên nhân thức ăn có vấn đề gây ra.
    Nhưng mỗi tình trạng bệnh lý lại xảy ra khác nhau, trong các điều kiên gây bệnh khác nhau.
    Thương thực ( thức ăn không tiêu ) mức dộ nhẹ hơn so với trúng thực ( thức ăn nhiễm trùng, nhiễm độc)
    Các  diều kiên gây bệnh thường gặp là  :
                Tỳ vị hư hàn chức năng tiêu hoá kém, thiếu sinh khí
                Vị khí hư suy ( dạ dày liệt )
                Lối sống thiếu vận động mà lại ăn quá dư chất
                Khí hâu thời tiết , lục dâm cũng góp phần làm bệnh nặng thêm

    I.THƯƠNG THỰC 
    1. Dùng pháp thổ

     Khi mới ăn xong, thức ăn mới xuống dạ dày chưa tiêu hoá,  đã thấy khó chịu, trộn trạo, ợ hơi vùng thượng quản ( từ môn vị trở lên họng ). Có cảm giác  muốn nôn oẹ . Dùng bài 
:
      " Diêm Thám Thổ Thang "   Muối ăn hoà với nước mức bão hòa, uống và ngoáy họng cho nôn. 
      " Qua Đế Tán "  
 (Thương hàn luận – Nam dược thần hiệu)
         Qua đế (cuống dưa đá) 1g, Xích tiểu đậu 1g, Đậu xị 9 g
Mỗi vị tán mịn để riêng. Khi dùng thì hợp lại, mỗi lần 1 – 3g uống với nước sắc Đậu xị (9g). Thêm ngoáy họng cho nôn

    2. Dùng pháp tiêu thực
   
  Thức ăn đã xuống dạ dày khoảng 1 tiếng, nhưng không tiêu được, đầy chướng, ậm ạch ,nê trệ , đau bụng, buồn nôn.             " Bảo Hoà Hoàn " 
 ( Đơn khê tâm pháp )
    Sơn tra 240g Thần khúc 80g , Bạch linh,  Bán hạ  nn 120g,  La bạc tử,  Mạch nha, Trần bì, Liên kiều  nn 40g                                            Tán, hồ viên. Uống 6 - 12g / lần với  nước sắc Mạch nha sao. Hoặc sắc thang.  Gia giảm : 

1. Do  ăn tôm cua cá  : gia  Tô diệp, Kinh giới , Trần bì Mộc hương , gừng  
2. Do ăn  thịt mỡgia sơn tra thảo quả 
3. Do ăn  ăn trứng :  gia  gừng, tỏi, hoặc Đậu khấu Trần bì, Đậu xị, gừng
4. Do ăn  rau củ sống, rái cây:  Mộc hương, Sa nhân, Bào khương, 
5. Do án ngũ cốc : gia  Mạch nha, Cốc nha, Thần khúc, Sa nhân, Kê nội kim. 
6. Do  ăn cơm nếp:  dùng rượu sao thuốc rồi mới sắc uống     
7. Kiêm tỳ hư  :  gia Bạch truật. 
8. Nếu bệnh nhẹ hơn :  bỏ Bán hạ, La bạc tử, Liên kiều gia Bạch truật, Bạch thược 
9.Ghé đàm nhiệt   gia Bạch truật, Hậu phác, Hương phụ, Chỉ thực, Hoàng cầm.
     
    " Bình Vị Tán"   
Thương truật, Hậu phác, Trần bì nn 8g, Cam thảo ( sao ) 4g, Táo 2 quả , Khương 2 lát điều hòa tỳ vị.
    Tán bột mịn mỗi lần uống 6 - 12g với nước sắc Gừng, Táo. Hoặc dạng thuốc thang . Gia giảm : 

1. Thực trệ nặng: gia  Thần khúc, Sơn tra, Mạch nha Lại phục tử (La bặc tử),
2. Nội thấp trệ / ngoại cảm hàn (nôn bụng đầy, sốt sợ lạnh ):  gia Hoắc hương, Bán hạ để giải biểu hóa trọc là 
     " Bát Hoán Kim Chính Tán " 
3. Thấp nhiệt nặng :  gia Hoàng cầm, Hoàng liên
4. Cả trung và hạ tiêu đều thực tích : bụng đầy trướng , đại tiện táo kết, gia Đại hoàng, Đại phúc bì, La bạc tử, Chỉ xác . Dùng thận trọng đối với phụ nữ có thai.người già vì dễ tổn thương tân dịch, âm huyết,

      Thương thực - Thuốc Nam Châm Cứu
   Hương phụ 20g, Mộc hương 16g, Trần bì, chỉ xác nn 12g, Sơn tra , Thần khúc nn 12g . Gia giảm : 
           - Nôn mửa, ỉa lỏng :  bỏ Chỉ xác thêm Hoắc hương 16g. 
           - Phân trắng, nhiều nước:  bỏ Chỉ xác, thêm Hoắc hương, Sa nhân 12g, Can khương 4g. 
           - Phân bón tắc, mê sảng :  thêm Đại hoàng 12g. để thông phủ khí. Tỉnh thần.    

    Thương thực 1 - Nam dược thần hiệu"   Hoắc hương, Trần bì, Hậu phác, Nước gừng nn 1 phần . Sắc uố
    " Thương thực 2 - Nam dược thần hiệu  Thanh bì 1 cân , Muối 51ạng, Chích thảo 61ạng, Hồi hương 41ạng Nước 2bát . Nấu khuấy liền tay cho cạn nước, để nhỏ lửa sấy khô
    " Thương thực 3 - Nam dược thần hiệu"  Hoài sơn sao,  Bạch chỉ tẩm mật 1 đêm sao khô. Liên nhục sao nn.Tán mịn,  hoàn bằng hạt đậu xanh. Uống 40 – 50 viên/ lần  với nước cơm. Có thể uống với nước sắc Trần bì. Hậu phác, nước gừng. Trị tỳ dương hư sau đợt bị thương thực hoặc trúng thực, điều trị củng cố.

    3. Dùng tả pháp
    Tích trệ ở  tiểu tràng , đại tràng. Ăn xong đã vài tiếng , nửa ngày , bụng dưới trướng trệ, đau quanh rốn không cho sờ nắn bụng, táo kết, nhiều ngày không đại tiện  được. Dùng bài :
    " Đại Thừa Khí Thang   Đại hoàng, Chỉ thực nn 12g,  Mang tiêu 9g , Hậu phác 15g                          

 II.  TRÚNG THỰC - NHIỄM TRÙNG NHIỄM ĐỘC THỨC ĂN

MỨC NHẸ, TỰ XỬ LÝ TẠI NHÀ

1.Ăn phải thức ăn lạnh 
    * Triệu chứng : đau bụng từng cơn, thích chườm nóng , buồn nôn, sợ gió , sợ lạnh , chân tay lạnh , mặt trắng xanh
   * Cách chữa : nấu nước gừng tươi, vỏ quýt, lá tía tô, củ sả ( một trong 4 thứ hoặc không đủ thì 1 hay 2 thứ cũng được ( Quan trọng nhât là vị gừng tươi ). Đổ 1 bát nước vào đun sôi từ 5-7 phút , uống nóng ngày 3 lần. Đồng thời lấy 1 nắm muối hột và 2 củ gừng tươi sắt lát, rang nóng, bọc vải chườm vùng đau và quanh rốn

 2. Cảm khí hàn thấp ( ỉa chảy siêu vi thể nhẹ )

      *Triệu chứng ; sốt nhẹ, đau bụng ít, đại tiện phân rất lỏng , nhieuf lần trong ngày
     * cách chữa : Trà bạc hà Uống 3-4 tách trà bạc hà, tinh dầu bạc hà, nhai kẹo cao su. Ngăn chặn được sự tăng sinh siêu vi và tăng cường tiêu hóa thức ăn và trục xuất những khí độc trong dạ dày.

 3. Nhiễm trùng thức ăn, mức  nhẹ

     * Triệu chứng : đau bụng ít , buồn nôn, ỉa lỏng vài lần trong ngày, không sợ gió , không sợ lạnh
      * Cách chữa
              -Berberin 50 mg uống 4 - 6 / ngày ( viên 100 mg uống 2 - 3 viên /ngày. Chia 2 – 3 lần
               Trẻ em: tuỳ theo tuổi 1/2 - 3 viên 50 mg/lần x 2 lần/ngày.
               Sau đó uống nước gạo rang hoặc viên Carbophos
              - Carbophos 400 mg Người lớn : 2 viên x 4 lần/ngày. Nhai viên thuốc , uống với 1 cốc nước..
                 Trẻ em từ 3 đến 15 tuổi : 1/2 viên, 3-4 lần/ngày.
              - Nước nấu gạo rang ; nữa bát gạo tẻ , rang cháy, sắc 1 lít nước trong 15 phút. Chắt nước sắc ra.
                 Mỗi 10 phút uống lượng nước sắc bằng ½ tách trà . Sau 3-4 lẫn uống thì uống thưa ra , hết lượng nước sắc trong ngày

 4.Nhiễm độc thức ăn, dị ứng các thức ăn do cua tôm cá mực biển 
     
  *Triệu chứng : ăn hải sản, nhất là hải sản đã ươn, khoảng một vài giờ sau ăn,
                            Mức nhẹ : người nôn nao , khó chịu , ợ hơi, buồn nôn , nôn. có thế nổi mề đay 
       * Cách chữa :   Rau ngổ tươi từ 40g-80g rửa sạch ăn sống.
        Mức nặng : mệt lả , khó thở , nôn , ỉa chảy, truỵ tim mạch, cần gọi ngay xe cấp cứu 115

 5. Ngộ độc thuốc đông y
         * Triệu chứng:   Nhẹ: chóng mặt, nhức đầu, choáng váng, rạo rực khó chịu, tiếp theo là nôn mửa,
         * Cách chữa : Lấy một bát đậu xanh giã nát, đun chừng 10 phút. Lọc nước, chia làm 2 phần, uống cách nhau 1-2 giờ
            Nặng : nôn mửa nhiều, đau bụng, ỉa chảy, dần dần sắc mặt tái đi, khó thở, thở nhanh và nóng.Gọi gấp xe cấp cứu 115

 6. Ngộ độc thực phẩm có nguồn gốc đam động vật, thit , trứng , sữa

          * Triệu chứng ; sau khi ăn một vài tiếng . nhẹ ; nê trệ , chướng bụng , khó chịu
         Uống 2 muỗng dấm táo pha cùng một cốc nước ấm x 2- 3 lần / ngày


   TRÚNG THỰC MỨC NẶNG

  *  Triệu chứng :  Sau khi ăn hay uống một thực phẩm bị nhiễm độc, người bệnh thấy đột ngột có những triệu chứng (sau vài phút, vài giờ, có thể sau 1 ngày):
- Buồn nôn, nôn và ói mửa nhiều , đau quăn bụng , đi ngoài nhiều lần > 5 lần / ngày
- HC  mất nước : khô miệng , môi , mắt trúng, khát nước , nước tiểu ít, sẫm màu.
- HC  nhiễm khuẩn : sốt cao , môi khô , lưỡi bẩn , bạch cầu đa nhân trung tính tăng
- HC thần kinh  mệt lả, vật và hoặc  có thể co giật
- Trụy tim mạch mạch nhanh, huyết áp tụt
    
 
  * Xử lý ; tại phòng hồi sức  chống đôc của bệnh viện tuyến trên để CẤP CỨU NGỘ ĐỘC THỰC PHẨM 

                                         BS Phạm Thị Mai - 
                     Nguyên trưởng khoa Đông y - Bệnh Viện Đà Nẵng
 

 

 



CÁC BÀI KHÁC
Để lại tin nhắn để được tư vấn